HEPTATEUCHOS (LATIN) Latin text from the Open Greek and Latin project (CC BY-SA 4.0) · SermonIndex Cyprianus Gallus · early 5th century Source: Open Greek and Latin project, stoa0104c.stoa001.opp-lat1.xml. Licence CC BY-SA 4.0. HEPTATEUCHOS LIBER GENESEOS [gen] principio dominus caelum terramque locauit: namque erat informis fluctuque abscondita tellus inmensusque deus super aequora uasta meabat. dum chaos et nigrae fuscabant cuncta tenebrae; has dum disiungi iussit, a cardine fatur: "Lux fiat !" et clare nituerunt omnia mundo. cum dominus primi complesset facta diei, condidit albentem nebulis uascentibus axem. accipit inmensus errantia litora pontus, multiplices rapiens ualidis cum tractibus amnes. tertia lux faciem terrarum fulua retexit. arida mox posito narratur nomine terra. florea uentosis consurgunt germina campis pomiferique simul procuruant brachia rami. quarta die generat solis cum lampade lunam. et stellas tremulo radiantes lumine figit. haec elementa dedit subiecto insignia mundo, tempora quae doceant uarios mutanda per ortus. quinta die accipiunt liquentia flumina pisces et uolucres uarias suspendunt aere pinnas. sexta pater gelidos in spiras lubricat angues quadrupedumque greges totos diffundit in agros cunctaque multiplici mandauit crescere passim germine et inmensis errare et pascere terris. Haec ubi constituit diuina potentia iussu, rectorem inspiciens mundanis defore rebus, haec memorat: "Hominem nostris faciamus in unguem uultibus adsimilem, toto qui regnet in orbe." et licet hunc solo posset componere uerbo, ipse tamen sancta dignatus ducere dextra inspirat brutum diuino a pectore pectus. quem postquam effigie formatum ceu sua uidit, metitur solum mordaces uoluere curas. ilicet inriguo perfundit lumina somno, mollius ut uulsa formetur femina costa atque artus mixta geminos substantia firmet, inditur et nomen, uitae quod dicitur, Aeuua. quapropter nati linquunt de more parentes coniugibusque suis positis cum sedibus haerent. septima luce deus factorum fine quieuit, sacratam statuens uenturi ad gaudia saecli. ilicet exhibitis animantum ex ordine turbis, uiritim cunctis nomen, quod permanet, indit Adamus, donata sibi prudentia sollers. quem deus adloquio, iunctam dignatur et Aeuuam: "Crescite multimodo uentura in tempora partu, ut polus et plenae uestro sint germine terrae, heredesque mei uarios decerpite fructus, quos nemora et pingui reddunt de caespite campi." Haec ubi disseruit, laeta paradisus in aula instruitur primique adspectat lumina solis. gignitur haec inter pomis letalibus arbos coniunctum generans uitae mortisque saporem. aedibus in mediis puro fluit agmine flumen. quod rigat insignes liquidis de fluctibus hortos. quadrifidosque secat undanti ex fonte meatus. Phisonus auriferis praediues fluctuat undis conspicuasque terit rauco de gurgite gemmas — prasinus huic nomen, illi est carbunculus ardens — perspicuisque uadis terram praelambit Euilam. post hunc Aethiopas Geon adlapsus opimat, tertius est Tigris, Euphrati adiunctus amoeno, Assyriam celeri discretim flumine sulcans. hic positus custos Adamus cum coniuge fida atque opifex tali formatur uoce tonantis: "Ne trepidate simul licitos praecerpere fructus, quos nemus intonsum ramo frondente creauit, solliciti, ne forte malum noxale legatis, quod uiret ex gemino discreta ad munia suco." nec minus interea caecos nox alta tenebat, ac modo formatos uestis non texerat artus. Has inter sedes et bacis mitibus hortos spumeus astuto uincens animalia sensu serpebat tacite spiris frigentibus anguis; liuida mordaci uoluens mendacia sensu femineo temptat sub pectore mollia corda: "Dic mihi, cur metuas felicia germina mali? numquid poma deus non omnia nata sacrauit? atqui si studeas mellitos carpere uictus, aureus astrigero ridebit cardine mundus." illa negat uetitosque timet contingere ramos: sed tamen infirmo uincuntur pectora sensu. ilicet ut niueo iam mitia dente momordit, adfulsit nulla maculatum nube serenum. tum sapor inlecebram mellitis faucibus indens perpulit insueto munus deferre marito. quod simul ac sumpsit, detersa nocte nitentes emicuere oculi mundo splendente sereni. ergo ubi nudatum prospexit corpus uterque quae pudenda uident, ficulnis frondibus umbrant. Forte sub occiduo domini iam lumine solis agnoscunt sonitum trepidique ad deuia tendunt. tum dominus caeli maestum conpellat Adamum: "Dic, ubi nunc degas ?" respondit talia supplex: "O domine, adfatus pauido sub corde tremesco, magne, tuos, nudusque metu frigente fatigor." tum dominus: "Quis poma dedit noxalia uobis ?" "Tradidit haec mulier, dum dicit lumina promptim candenti perfusa die liquidumque serenum adfulsisse sibi solemque et sidera caeli." protinus ira dei turbatam territat Aeuuam, auctorem uetiti dum quaerit maximus acti. illa sub haec pandit: "Serpentis suasa loquella accepi, fallente dolo blandoque rogatu. nam sua uipereis intexens uerba uenenis haec mihi prae cunctis narrauit dulcia pomis." Ilicet omnipotens condemnat gesta draconis praecipiens cunctis inuisum uiuere monstrum, pectore mox fuso prorepere, tum sola morsu mandere, mansuro quaecumque in tempora bello humanos inter sensus ipsumque labentem. uertice ut abiecto pronus post crura uirorum serperet et calces, dum labens comminus instat. femina fraudigeris misere decepta suadellis praecipitur duro discrimine ponere partum seruitiumque sui studio perferre mariti. "Tu uero, cui uisa fuit sententia uerax coniugis, inmiti cessit quae uicta draconi, deflebis miserum per tempora longa laborem. nam tibi triticeae surget pro germine messis carduus et spinis multum paliurus acutis, ut cum uisceribus lassis et pectore maesto plurima sollicitos praestent suspiria uictus, donec in occiduo uenientis tempore mortis, unde geris corpus, terrae reddare iacenti." His actis dominus trepidis dat taedia uitae deiectosque procul sacratis dimouet hortis obuersosque locat medioque eliminat igni, in quo perceleri Cherubin euoluitur aestu. dum calidus deferuet apex flammasque uolutat. quis dominus, pigro ne frigore membra rigerent. consuit euulsas pecudum de uiscere pelles, operiens nudos calidis de uestibus artus. Ergo ubi coniugio sese iam fidus Adamus esse uirum sensit, nomen genetricis amatae exhibet uxori: binos e germine fetus continuo genitor diuersis nuncupat orsis: Cainis hic nomen habet, cui iunctus Abelus innocuas multa seruabat cura bidentes: ast alius curuo terram uertebat aratro. hi cum perpetuo ferrent sua dona tonanti, dissimiles fructus sensu suadente dedere. nam prior uberibus fuerant quae prosata glaebis, obtulit, ast alius miti se deuouet agno, exta gerens sincera manu adipemque niualem, confestimque placet domino pia uota tuenti. quod propter gelida Cain incanduit ira. quem deus adloquio dignatus talibus infit: \'Dic mihi, si rectum uiuas et noxia cernas, degere non possis contracto a crimine purus? desine mordaci fratrem disperdere sensu, qui tibi ceu domino subiectus colla praebebit. nec tamen his fractus fratrem deducit ad arua atque. ubi deprensum deserto in gramine uidit, elidit geminis frendens pia guttura palmis. quod factum dominus caelo speculatus ab alto disquirit, quonam terrarum degat Abelus? ille negat positum custodem se fore fratris. cui deus effatur: "Nonne uox sanguinis eius ad me missa sonat celsumque ascendit ac axem?" nosce igitur mansura tibi pro crimine tanto-; nam modo quae maduit germani sanguine terra, inuiso maledicta tibi conmissa negabit semina et absumptis fructum non proferet herbis, torpidus ut multo conlidens membra tremore funere ceu iuncto semper suspiria ducas. territus ille gemit mortemque a numine poscit: quae tamen infenso non est concessa tonante : nam mala promeritus signo fit notus inusto, sternere ne ferro liceat cuicumque nocentem, ne maius septena parent discrimina funus. ilicet a facie domini ceu perditus exit, aedibus obuersis Naidae in caespite terrae, nec minus ex natis, genetrix quos fida creauit, nomine primaeui sublimem condidit urbem. Enochus Gaidada creat, hic deinde Malelum quo Mathusalamus sensim genitore sub auras exiit et longae produxit tempora uitae. ast Lamech. dirum qui perculit ense Cainem, perpetitur caeso multum grauiora nocente; crimina nam meritum decies septena cohercent. coniugibus hic facta gemens sese increpat ultro, quaium prima fuit Ada atque altera Sella. Iabelum sed prima creat, qui pastor in aruis gramineis laeta pecudes pascebat in herba. lobalus quem deinde subit, qui musica plectra repperit et uario concordes murmure chordas. Tobelum mox Sella parit, cui fundere riuos aeris erat moris ferrumque incude subactum diuersis formare modis stridente camino: quem Noemma sequens uno genitore creata est. Haec inter uegetis Adam non languidus annis; Sethum progenerat post mortem mitis Abelis. Enochum is deinde creat, cui candida corda largitus dominus. hoc se poscente rogari adnuit et placidae suscepit munera mentis. nongentos igitur postquam conplerat Adamus ter denosque annos, sopitus morte quieuit. longaeuusque dehinc nongentos quinque per annos Enochus uixit, quem Cainanus adaequans quinque fuit tantum protentis longior annis. iunior hoc iterum ter quinis decubat annis Malaleela senex: ter denis deinde Iaretus atque tribus uixit longo constrictior aeuo. Enochus, cui cura fuit seruire potenti et mentem sociare deo, sat iunior istis, ter centum explicitis si quinque adiungere cures sexies et denos, subita caligine tectus abditur et domino multum miserante remotus felicem placido uiuit cum tempore uitam. at Mathusalamus nongentos porrigit orbes septies et denos, unum quis iungere ius est. Lamechus, hoc patre satus. Noele creato talia disseruit, dum uatum more futura praeuidet et sensus uenturum mittit in aeuum: "Hic secura dabit nobis commercia uitae et durum remouebit onus pacemque reducet, quae factis est pulsa malis nostroque reatu tristibus et dextris, quarum sulcata labore terra negat fructum, domino maledicta loquente." septies hic centum uixit septemque per annos, septuaginta super positis. ut summula poscit. hoc generante probis Noelus nobilis actis editur, innocuo daturus semina saeclo. tresque creat natos, Sethum Chamumque laphetumque, in numerum solitos mollitum tundere ferrum et scintillantes promptim procudere massas. sexies hic uates centum iam uixerat annis. cum dominus, diri pertaesus crimina mundi multimodosque hominum longa sub luce reatus, constringit miserans prolixae incommoda uitae, inposuitque modum bis sexaginta per annos. uincere quem nullus posita sub lege ualeret. Haec inter sanctos lactat terrena uoluptas captiuosque tenet caelesti ex arce meantes; dum facies pulchro ridentes corpore cernunt femineas placitisque nimis conplexibus haerent, progenuere sibi torua cum mole gigantes: - quorum criminibus domini patientia tandem cogitur offendi; longam dum concipit iram atque dolet hominem dextra formante creatum siderea, sancto permotus pectore fatur: "Ius delere mihi mundi peccata nocentis fluctibus aequoreis totamque inuoluere terram humanumque genus uastis mersare fluentis omnigenasque simul pecudes, quae laeta per agros gramina detondent. celsis dum collibus errant. serpentes nex una premat uolucresque ferasque, ut mea deletis mitescat fraudibus ira." accipit ergo dei mandata ingentia Noe. duplicibus cameris arcam conpangere iussus, quae teneat uolucrum mansura ad germina nidos. ac, ne fissilibus dissultent robora rimis, unguine praepingui linuit bituminis arcam. ipsa fuit plenas ter centum longa per ulnas, quinquaginta patens transuersam lata per aluum. at qua sublimi surgunt fastigia tecto, edita ter denis in caelum tollitur ulnis, assere quadrato, nullis cessura fluentis, ad medium gestans facili cum cardine postes. haec perfecta deus postquam despexit ab astris, talibus adfatur mittendum in aequora(uatem: Scande citus, natique tui nataeque, fluentem fluctibus in tumidis cumbam, quia pectora uldi iusta tibi dudumque mihi tua nota uoluntas emeruit maiora praesentibus; atque coactas claude simul pecudes omni de germine mites septenis paribus; inmundo de grege bina esse sines tecum, escamque his omnibus infers atque tibi suetam, ne, cum per uasta fluenta cultio destiterit, pariter patiare molestam prouisis non ante cibis per glauca uehendus salsa famem; nam clara polo cum lumina solis septima prodierint, totos diffundere nimbos cardine ab aetherio cunctosque euoluere fontes adlapsu maiore paro, quo grandior undis aestuet oceanus spumosos largius amnes accipiens fusoque oblimans omnia tractu. namque quater denis iuncta cum nocte diebus grandine perpetua nubes complebo madentes, ut, quidquid uiuit, tumidis mergatur in undis. haec ubi dicta, fiunt domini mandata uolente festinoque sene, longo qui nobilis aeuo, sescentos agitans annos, se credidit undis coniunctosque simul natos natasque recepit, confisus tenui quamuis foret abditus antro. interea totos laxarunt nubila nimbos, atque abyssus riguos dimisit in aequora fontes. iamque quater denis stagnantur cuncta diebus. non uolucres leuibus suspendunt corpora pinnis, nec fera celsiiugo deuitat marmora colle, omnia conduntur pelago, mors omnibus una est. nec minus interea tumidum suspensa per aequor arca fluens clausum munibat pendula uatem uenturisque parens seruabat semina saeclis naufragio secura suo. mox rarior aether nubibus in piceis coepit constringere nimbos. iamque relabenti decrescit in aequore pontus ac, postquam modico fluitabat flumine cumba, emittit senior nigrantem pectora coruum, qui leuibus pinnis uolucri dum flamine fertur, non rediit, iusti suspendens uota prophetae. post hunc albentem mittit per stagna columbam, quae super aequoreum campum defessa uolatu, nusquam nancta solum, uati se reddidit almo. cumque recurrentis fulgerent septima solis lumina. dimittit pinna plaudente uolucrem, quae nemore inuento ramis praepinguis oliuae ora referta tulit, cum iam per sidera uesper surgeret ac tremulo noctem praecurreret igni. inde iterum septem transcursis rite diebus mittitur in pelagus ales, quae lapsa meatu perceleri numquam sociae se reddidit aulae. sescentos igitur iam tum transgressus et unum orbes erat uates. primo iam mense secuto atque die mensis primo, cum libera tellus uisa aperire procul montes ac uoluere fumum, quos super undarat ter quinas pontus in ulnas: decurso iam mense dehinc cum trina secundo lumina restarent, toto iam libera fluctu terra fuit propriumque ostendit laeta uirorem. ergo ubi nudatis consedit montibus arca. Araratum qui nomen habent sermone uetusto, laxat claustra senex reddens noua semina terrae exstruxitque libens sacraria festa tonanti atque memor uoti adolet dum altaria flammis, hostia digna fuit, mites dum gignit odores, qui dominum coram laetis cum flatibus halant. tum. ne consimili pereat discrimine terra, diluuium dominus uentura in tempora tollit, festinos menses et tempora mobilis anni inrequieta iubens consuetos uoluere cursus: sed croceum tantum curuandum in nubibus arcum, candida cum sudo praerorant sidera nimbo. prosequitur uatem domini benedictio mitem, scilicet ut cunctis. quae tellus et mare gignit, imperitet fidus, cum sint subiecta regenti; admonitus pecudum carnes secernere mensis, quae non laxato uitam liquere cruore: idcirco quoniam multis haec indita mens est. "Ast homo si ferro fuerit uel dente ferino perditus, inquiram," dixit, "qui talia faxunt; similibus dant colla modis fusura cruorem." diuidit hinc dominus placiti mox pignora uatis fecundasque iubet discretim sumere terras, ut uacuum denso conplerent germine mundum. accipit hoc meritum domino donante propheta, vitis ut inuentor delibet candida uina. quem propere expletum cyathis somnoque grauatum derisit Chamus, de quo Channana iuuentus nascitur et proceris dixit de nomine gentem, fratribus ostentans nudatum membra parentem. qui pariles pietate tegunt uelantque iacentem: tergoribus studio iunctis dum lumina uertunt, sopitum gessere senem, nec turpia dictu membra uident, tenero flectentes colla pudore. id pietatis opus postquam iam mente serena cognouit uates, grassatum damnat in aeuum, germanis faciens ut sit postremus et acro subditus imperio fortesque exterritus oret. inde senex functus nongentos transit in annos, quinquies et denos, ut legis formula cauit. cuius progenies, properat dum ducere muros, condidit eximias uastis suspectibus urbes. dumque operi instantes certatim moenia condunt, nominibus signant Tharsum Citiumque Rodumque, exstantes portis, fluctu quas adluit aequor. Channanus hinc nomen habet, hinc Sidona surgit, inde Iebusaeus, Cethaeo adiunctus Amorrus, Gergessus ueget, Euaeus, Arucus, Asennus, Samarus, Aradius Orusque, et moenia quisquis Gaza colit, G Gomorra quibus Sodomaque iugantur atque Adama et Sebona, quis iunctim Lasa cohaeret. quin etiam et Massam faciunt similemque Sopheram celsiiugum et collem, nimbosas qui leuat arces, qua primum albentis prorumpit flamma diei. corpore de quorum Nembrodus nascitur, acro venatu adsuetus et membris grandibus exstans atque deum gaudens contra se adtollere sanctum, heroum de more ferox, quos ardua ceruix inmensumque caput sublimes tollit in auras. hic Babylona locat Orichamque Archata et Acallam Sinnacheros inter saltus; Assura deinde condit et eximiam tectis Nineua locauit et Robotham, Calchamque dehinc. Dasemata quarum distinguit saltus medioque in limite surgit. Dumque alacres certant et nomina moenibus indunt, in campum ueniunt Sennarum nomine dictum, molitique cauas ad sidera tollere turres non calcem faciunt, qua saxa inserta ligantur, sed lateres tosta lutei fornace coquuntur, ut prius inmensis fulgerent moenia tectis, quam noua discretas faceret migratio gentes. bitumen pro calce fuit, quod uellere molli ducitur et lento constringit corpore cautes. namque penes cunctos sermonis conscia lingua per similes fatus et ciuica uerba locuta est. denique descendit dominus et moenia uidit, praecipiens uarias raptim prorumpere uoces diuersosque sonos. quis gentes quaeque locuntur. ilicet impletur positis cultoribus orbis diuiduusque locus mox est Confusio dictus. Hos sequitur, domino multum qui credidit. Abram. quem genuit prisco de nomine Thara uocatus. iungitur et Lothus iuncto de sanguine frater. hi cum iam ualidi fierent pubentibus annis, coniugium iunxere sibi: Lod foedere Melchae gaudet, et Abramo ditescit coniuge Sarra, quae tamen ad senium duxit sine pignore uitam. hos Thara sollicite Chaldaeo de grege dempsit, dum Channana placent frondosis collibus arua. sed deus, electi qui sensum nosceret Abrae, imperat, ut sedes alia regione capessat: "Heia age, festinans patriis te dimoue terris cognatasque domus et limina sueta relinque; nam procerem inmensae faciam te iam fore gentis. insuper his addam, ut, te quicumque malignis uulnerat eloquiis, domini maledictus ab ore tristia quaeque ferat; at qui sermone benigno commoda denarrat. sit laeto grandior actu." mutantur sedes, Sychemis castra locantur, quae dominus uati longum despondit in aeuum. illic deproperans sacratas suscitat aras: conscendens montem, fractas qui respuit undas et rubicunda tumens prospectat lumina solis, ... hic etiam positis fundatur molibus altar oraturque deus, sola cum deinde per arua uates agit, qua terra iacet disiuncta colonis; quae dum perpetuo uenis sitientibus aret, incussit ieiuna famem, cui cura cohaeret. hoc fecunda metu Nilotica rura petuntur. et quia conspicuo canderet corpore Sarra, mandatur nullo nuptam se dicere uinclo, sed fore germanam, ne fors inmanibus ausis effrenis turbae zelum noxale marito gigneret atque aemulum tristis riualis haberet. hunc mirata quidem uenientem turba Canopi, omnimodis Sarram cupido de lumine lustrat. atque ubi per proceres laudata et tradita regi est, dulcibus accipitur uotis uerbisque propheta. non tamen inpositum uoluit rex aetheris illi; nam multis magnisque simul terroribus actum proturbat regem, noxalis qui reus ausi obiurgat procerem, germanam cur magis esse dixerit uxorem falsoque inluserit astu. inde iubet laetum nuptam deducere secum, armenti et quidquid patriis adduxerat oris. namque deus seruo semper concordia fanti ingentes census et maxima quaeque dicarat. accipit et Lodus, quaecumque aduexerat illic, et reduces patrias tandem sistuntur ad oras. atque ibi dum gregibus intercursantibus errant, pastores pecorum sese certamine pulsant, pascua quod fetas artarent parua duorum. sed pater. indomitas cupiens conponere rixas. optulit, ut frater, quae uellet, sumeret arua. ille libens paret, Iordanis litora poscens, qui fluuius dudum, Nili uice dum tumet undis, amne superfuso campos ditabat opimos. Channanaea senex uenienti iugera soi-te accipit et uirides sistit armenta per agros. sed non perpetuas licitum conponere sedes: namque pater iussus terram lustrare tuendo. flammeus e celsis quam sol utrumque recurrens aspicit aut gemini despectant usque triones, promissam generi tanto genitore creando. cuius qui numerum gestit conprendere fatu, stellarum citius turbas uel dicet harenae, quas pelagus dubio nonnumquam litore nudat. tendit et ad quercum prisco de nomine Mambram perpetuoque deo praecelsum dedicat altar. nec mora, diuiduos postquam concordia fratres fecerat optatos conponere regna per agros. consurgunt reges numerosa ex gente quaterni et Sodomam multo pugnaces milite uastant, quaternaeque acies bino bis principe fultae ualle tenus Salsa ferrum per nubila torquent. quinque fugam capiunt linquentes bella tyranni praecipitique fuga frondosis montibus abdunt, quod potuit superesse neci; qui nomine uero dicuntur Ariocha, Dachar, Godolla Gomurus atque etiam pulchris inhians Amarphalus annis. haec inter, quae multa fiunt discrimine belli, Lod etiam capitur tota cum stirpe domoque. quod ubi tristifico narrauit nuntius ore, consurgit uates, seruorum de grege multo ter centum famulos, nouies bis auctius addens, ad bellum dux ipse ciet ferrumque retractat. nocte super media nil iam metuentibus instat uictoresque fugat multosque interficit hostes. quin etiam fratrem tanto discrimine demptum accipit et praedam lato trahit agmine secum. excipitur laeta Sodomorum laude procorum pontificisque dei, sancto qui nobilis actu, — Melchisedechus erat, princeps rectorque Salemae — et benedixit ei panem uinumque praesentans — et decimos fructus Abrami ex munere sumpsit. — is petit, ut captos dignetur reddere uictor, cetera pro meritis belli sub lege laturus. sed contenta suo uictrix moderamine uirtus accipit optatum toto pro munere fratrem. mox sopita deus inlustrans corda prophetae praecipit. ut cuncta uacuet formidine pectus, quandoquidem inuictae tutus sit tegmine dextrae. ille alacer concessa sibi licentia fatur: "Quid mihi pro tanta praestant tua dona loquella? nam coniuncta quatit fessum longaeua senectus, nec datur emeritum post mortem linquere natum. et quia nobilibus thalamis mihi germina non sunt, degener heres erit nobis, quem serua creauit." confirmat uatem dominus, dum talia fatur: "Ne time confidens; seruus tibi non erit heres. nam si nosse ualet numero carentia quisquam sidera uel totas pelagi percurrere harenas, is poterit prolem solus numerare putando, quae praestanda tibi est, totus qua tenditur orbis, nasceturque tuo de semine, qui tua cernat filius atque etiam natus sit regis aeterni: namque ego sum dominus caelorum conditor, et te auxilio tutum Chaldaea ex gente reduxi." credidit ista senex nec quidquam defore uerbis metitur domini sincero acumine cordis subnixusque rogat, placidis dum supplicat orsis, signa dei quae mente gerat, quae corde sequatur, munere pro tanto, quo natum gignat inerti corpore, iam gelidis decursa ob tempora membris. admonitus uitulam trimi iam temporis aptat, coniungens alacrem torua cum fronte iuuencum, uerbecem caprumque dehinc hirtamque capellam, columbas pariles, simili cum turture iunctas. corpora mox pecudum gemina in diuortia findit, iulaesas tota dimittens carne uolucres; omnia disponit sacrisque altaribus aptat. seque locat propter, sensu uersutus et aure. ecce autem prima sub tempora noctis opacae candida sanctifici terrentur pectora uatis nigrantesque ruunt confusa luce tenebrae. his super attonitus domini solacia sumit, dum noua uenturae praenoscit semina gentis, per uarios casus duro sub rege locandae Aegypti, cui nomen erit Pharaonis acerbi. "Namque quater centum dominis subiecta per annos seruiet, ad terras rursus reuocanda feraces; ac uice mutata, quae quondam serua tremebat, sceptra reget, ualida gentes uirtute cohercens. at tu, cum fuerit metati terminus aeui, sedibus in patriis functus mandabere busto. nam populus infensa sibi de sede reuulsus huc ueniet, domibus ueterum donandus auorum. nam qua Niliacis gaudet nunc incola terris et celer Euphratis Syrorum praenatat orbes, Cenaeos populos Cenezaeosque tenebunt, Chedmoneos, Chettos iuncta cum gente Phereza. et Raphana, cui manus est Iebusa cohaerens, dilectaque sibi pellentur sede Chananni. quin et Amorraeus, Gergesso extrusus amico, semianimis possessa dabit uenientibus arua." quae cum sancta dei prompsissent uerba prophetae, sole sub occiduo clarum dat fulmine signum. nam uelut undanti ferueret flamma camino, caesarum pecudum uisa est delambere carnes. Interea steriles iam pridem fessa per annos perdiderat etiam uotum iam Sarra parentis, et quia praegelida partum non poneret aluo,, ad secunda suum coepit lactare) maritum ; gaudia et inflexum cogit consortia seruae noscere, quo saltim genitor sit pignore uili. ilicet in thalamos Aegyptia ducitur Agar, Ismahelumque nothum fecunda gignit ab aluo. quae cum seruili dominam contemneret astu. uerberibus duris adflicta et saucia fugit. ac dum uicino tegeret se deuia fonte, nuntius aetherio descendit culmine caeli consultamque prius dominorum mittit ad aedes, quin etiam multo gaudentem munere donat. quae quia conspicuo fulgentem lumine sanctum uiderat, a simili narrauit nomine fontem. iamque nouem denos nouiesque exegerat annos Abramus uates, cum se iam iamque parentem agnoscit nati magno de munere dandi, testamenta dei cui sunt concordia summi, gentibus innumeris genitor ductorque futurus. percipiens placidas per grandia tempora sedes. quin etiam solito de nomine grandior exit, dura decus adiectum uocalis littera ducit, et Sara quae fuerat, mandatur Sarra uocari. quin etiam patris Ismahelus pro prece diues, bis senos princeps populos generatque regitque. post haec gesta senex. cum sol octauus adesset, maribus exhibitis adimit praeputia ferro. adiungens pariter quoscumque ex plebe seorsa. inde ubi iam tempus promissi muneris instat, soluitur in tremulos uultu crispante cachinnos, dum tacitus secum promissa ingentia uoluit: "Posse deum credes, quidquid non extitit umquam, condere et infractos robur generare per artus?" Scandebat medium iam sol flagrantior axem, magnificusque senex frigus captabat in umbra, cum subito iuuenes pariter tris adfore cernit. sedulus in cunctos unum plus ambit et orat. ne puerum celeri linquat, dum praeterit, actu pacificusque suae dignetur tegmina quercus atque pedes geminos frigenti ut perluat unda ac positos panes mensae dignetur amicae. adnuitur iussaque citus ueneranda facessit. ipse etiam properans sese dat Sarra uideri mensurasque libens ternas ex polline profert, quas dederat tosto cinerum torrere uapore. tum uitulus tumida procuruans. cornua fronte deligitur, nullo fuscatus tergora naeuo, et modo constricti ponuntur fercula lactis.. dumque deum trina positum sub imagine pascit, dulcia sanctificis delibat gaudia dictis: ,,Quid rerum nunc Sarra gerit? (namque abdita tectis tunc erat) et coeptas iterat lux uera loquellas: "Euge memor uates. pleno non setius anno mater erit;" cum laeta procul sub talia risit femina et annoso desperat corpore partum. quaeritur haec inter. fuerit quae causa cachinni? illa negat facili concussam se fore risu, dum timet et tacito uoluit sub pectore culpam. consurgunt iuuenes parili fulgore decentes et Sodomam toto subiectam lumine uisunt. tum dominus uati nil promptum non fore passus, eloquitur, quae causa graues se ducat ad urbes: "Clamore immodico Sodomae iunctaeque Gomorrae excitus ueni uerumque inuisere curo," ut. quod turba nocens, quod uox horrenda laborat, oppida bina simul caelesti ex fulmine flagrent*. hic trepidus uates famulo sermone poposcit. noxia qui numerus sanctorum moenia seruet? quinquies ex denis capiens primordia summae, a bis quinque uiris cognoscit tegmine forti oppressum uitiis populum uitare ruinam. ilicet ad Sodomam ueniunt duo. Natus et Altor, hesperus umenti cum iam prorumperet igni. illic pro foribus Lodus de more sedebat. cumque uiros simili lustrasset corpore claros, pronus adoratos consueta ad limina duxit, optantes media potius habitare platea. azyma quos tenui de polline candida pascit. sopitaque dehinc conponunt membra cubili. ecce furens tota procurrit turba Gomorrae. seditione truci circumdans atria Lotis, atque uiros poscens tumido dilitigat ore. ille memor pacis temptat mollire frementes atque etiam natas cupide dementibus offert, ut licito potius luxu peruersa uoluptas aestuet. a simili disiungens turpia sexu. sed nil dicta mouent. franguntur limina ferro. ac dum se glomerant, dum fortia claustra reuellunt, lumina saepta sibi piceis gemuere tenebris. his actis, auferre procul sua pignora iussus, inuitat generos sensu torpente negantes. quod tamen adsiduo potuit mens blanda rogare. eduxit natas coram genetrice sequentes. ac dum progreditur, dum scandit culmina collis oppositi secumque putat, quid deinde sequatur, femina postergum positas dum respicit arces, diriguit. speciemque salis pro corpore sumpsit. ille subit celsae securus tecta Segorae. mox fragor horrisono de sidere fulmina torquet sulpureaeque ruunt olido cum turbine flammae, quae pariter muros atque ardua culmina lambunt. omnibus in cinerem celeri cum labe reuulsis cernebat rutilo surgentes uertice flammas eminus Abramus, memori cum pectore tractans in uerbis domini numquam se adiungere mendum. nec minus et Lodus tuta conpostus in aula solamen tenero natis praestabat amore, quae sine coniugibus nequibant edere prolem. hae, cum perspicerent sublatum germinis usum maternumque decus solo genitore relicto, conponunt epulas ac promunt uina parenti, nescius ut uetitum natarum nosceret usum. nec mora, femineis concrescit sarcina fibris et parili ambarum uitalia fomite turgent. prima creat puerum patrio sermone Moabum, altera disparibus Ammanum nuncupat orsis. hic pater Ammorum, genitor Moabitibus ille est. Interea excedit positis de sedibus Abram et Gerarum ad terras socia cum coniuge transit. hic Abimelechus cupiens consortia Sarrae principis arbitrio (germanam nam fore uates dixerat eximius, fraudem ne forma pararet coniugis innocuo, riuales dum cauet iras) nec tamen eualuit ualidis terroribus actus. qui mentem adficiunt, quotiens peruersa libido est: nam deus inmisso torsit lictore tyrannum, qui cum terrifico rupisset somnia uisu, prosequitur trepidus uatem uix mente reuersa, cui Sarra sit dicta soror, ceu nulla mariti uincla ligent nuptam, quae sit coniuncta prophetae. ille docet causas seseque a crimine purgat, mentitus nihilum; patris nam germine creta Sarra fuit. iuncta deducens linea sanguem. haec ubi constiterant, rector dat mille talenta et famulos; his molle pecus armentaque iungit. iugera quin etiam latos diffusa per agros, dummodo promeritum lenirent dona reatum. namque domus regis admissa piacula pendens, agmine morborum pariter grassante per omnes. germina femineis dudum decusserat aluis. uerum ubi pacificus uates pro rege poposcit procubus ante deum, promptim se laeta per omnes reddidit ubertas aluosque impleuit opimas. ipse etiam insuetis postrema in tempora uotis fit pater, et laeti reputans solacia risus. nuncupat Isacum, mandata et numinis alti efficit. octauo decerpens lumine tegmen e ueretro, stabilesque uidens iam promere gressus coniunctos inter socia de stirpe propinquos uescitur et mensis genitor gratatur opimis; nam desperatis maior fit gratia uotis. iamque puer puero iunctus dum ludit alumno. conpulit ignito matrem turgescere felle, ut famulam inuisam pariter cum pignore pellat, — et tamen inuitus senior, dum maxima iussa obseruat domini, pariter detrusit utrumque. at mulier postquam domini de sede remota est, auia dimoto lustrat secreta recessu. iamque panes cunctos uinumque insumpserat omne, exanimem lasso suspirans pectore natum; deuenit ad puteum, cui tum Iuratio nomen indiderat, maestoque inpleuit deuia questu: cum deus adflictae lacrimis trans aethera motus confirmat trepidam natoque ingentia dicit regna parata suo, cuius tum clade gemescat. ilicet inriguo scatebras de gurgite libans erigitur natoque simul gaudente laetatur. procedunt pia iussa dei; iam paruulus arcum tendere et aligeras coepit torquere sagittas. interea uates, ne quid clam forte pararet ductor Abimelechus, conectit foedera pacis. ut, quia de puteis fuerant certamina mota, reddita securam firmarent otia uitam. iuratur placitaeque manent concordia pacis. inde senex curuo terram dum sulcat aratro, ingentem laetis compleuit messibus aulam sublimemque deum supplex per uota precatus Philistinorum placidus consedit in aruis. in quibus aetherii temptatur numinis orsis, unicus ut natus gladio decumbat ad aram. nec mora, cum tumidi conscendit culmina collis, cornipedem ducens famulis natoque uadentem. tertia iamque die, cum sol candentior -axe fulgeret medio, totas dum contrahit umbras, dimittit pueros senior natumque capessit, ut sarmenta gerens, flammarum pabula, collo scanderet oppositi pariter fastigia collis. iamque adeo flammis surgentibus altar ad ipsum . sistitur, euinctus manibus posterga retortis. dumque pater natum properat diffindere cultro, eminus albentem prospectat sedulus agnum, qui melius fuso compleret sacra cruore. His actis uetulo decedit corpore Sarra. cumque locum busto praestarent pignora Cetis, dissensit uates, pretio taxare paratus. quadringenta dedit sestertia diues Ephrono, dum sociam duplici gaudet mandare sepulchro. nomen Mambra loco ueterum narrauerat aetas. ilicet e famulis quendam, quem uita fidesque fecerat insignem, conceptis dicere uerbis et iurare iubet, dextram dum subdit amicam conectitque femur. nullam de gente Chananna iungendam nato, quoniam de stirpe parentum sit ducenda magis; quae si fortasse resistat, mittendum caelo, facile qui molliat iram. ille alacris tumidis inponit dona camelis Assyriamque petit, iam cernens tecta Nachorae. dumque silens secum domini mandata reuoluit, conspicit eximiam uenientem fonte Rebeccam, quae non tarda uiro frigentes porrigit undas inuitatque domum. cuius sit filia, fatur; iungitur hospitio iuuenis, mox munera promit. omnibus explicitis uadit nuptura marito. iamque iter emensos prospectat comminus Isac, quem Rebecca uidens dorso defluxit ab alto obstipumque caput tenui uelamine condit. iunguntur taciti dominoque auctore laetantur. sed postquam senior centum transcenderat annos. septies et denos, largitus munera cunctis decessit, gemini donatus sede sepulchri. interea patrias indeptus filius aedes ad puteum degit, fuerat cui Visio nomen. iamque quater denos illic transegerat annos; coniuge cum dicta patriam ditauerat aulam: quae cum praecipuo canderet sidere formae, infecunda diu nesciuit gaudia matris. sed cum sanctifico dominum \'deposceret ore, heredem ut iustum coniunx grauidata crearet, auditur; geminis turgescit feta Rebecca. quae mirata diu crescentis pondera uentris, consulit aetherii supplex responsa tonantis agnoscitque suo populos in pectore binos disparibus meritis ad lumina surgere uitae. nam qui prima tenet meritae primordia lucis. subditus imperiis agitur seruire minoris. ergo ubi iam facili gignuntur pignora partu. corpore puniceo senior se promit ad auras, nigrantes toto consertus corpore saetas. quem pater Esau placito de nomine dixit. post, fraterna tenens manibus calcaria pressis, nascitur insigni praediues mente Iacobus. lustrabat senior uacuos uenatibus agros, bucina raucisono dum conplet saxa tremore. ast alius, blandi conseruans pectoris acta, gaudebat patriis inlaesus uiuere tectis. maiorem genitor tenero palpabat amore, ast alium toto mulcebat pectore mater. qui cum Niliacam lentem soluisset in unda, conpositos fratrem nitentem sumere pastus perpulit. ut primos sibimet deferret honores. haec inter malesuada fames et prima malorum conpulit a patriis uatem discedere terris. Philistina petit rura, mox Gargara transit, Abimelecha suo quae tum sub iure tenebat. incedens claro dominum cum lumine uidit arguentem dictis, adeat ne regna Canopi, sed teneat solum, dominus quod praestitit. aruum. "Nam licet ignotos inter uideare morari, attamen inmensum genitor mansurus in orbem semine multiplici gaudebis crescere gentes, testamenta mei sument quae maxima uerbi." ilicet in Geraris socia cum coniuge degens, germanam potius paterno edisserit actu, ne commota leui cupidine turba Philistim coniugium uatis correptis tolleret armis. at rex, dum patula lustrat secreta fenestra, ludentem niuea cernit cum coniuge uatem, conubiumque uidens cunctos sub lege cohercet, ne sociam quisquam temptet raptare prophetae. iamque famem dudum patriis qui fugerat oris, hordea mollitae dum spargit credita terrae, centenos laeto carpsit de caespite fructus. nec minus interea placido ditescit in actu multimodas inter pecudes terramque feracem. continuo infelix torquet dum pectora, liuor inriguos turbat puteos atque aggere conplet, ut procul abscedens possessos linqueret agros. euitans igitur tumidae discrimina rixae, discessit mansitque diu conualle Gerarum, et cum sollicito puteos dimitteret actu, inuenit gelidas scatebroso e fomite lymphas. exceptusque dolo pastorum deserit iras inuisosque locos Litis de nomine signat. promouet inde gradum rursusque egesta profundo terra cauo gelidos in lucem protulit amnes. et quia mordaci fuerat certamine trusus. conpellat meritis liuentia pectora dictis ac, postquam tetricas fregit pax aurea lites, nomen Habundantis studuit transcribere terrae. dumque sagax mutat celeri noua gramina passu, deuenit ad colles, quibus est Iuratio nomen. illic perspicuo dominum cum lumine cernit, tempore quo medios euoluunt sidera cursus, admonitus tristes e pectore trudere motus, inuicto tutante deo per bella, per hostes. excitus gelidos post somnum colligit artus et uenerans structa dominum mox supplicat ara. interea reges ueniunt Abimelus et Ozas, Phicolo comitante simul ferrumque gerente, ut, quia pacifico uellet se adiungere uati, necteret insertis concordia foedera dextris. excipitur placide mensaque expletus eadem optatam reuehit posito discrimine pacem. hinc inter medios surgit discordia fratres; namque pater longo iamdudum grandior aeuo, amissum cum sole diem oculosque sepultos mente ferens placida mortemque instare recordans, maiorem natum, pietas quem sola uidebat, inpellit, sumat pharetram celeresque sagittas, exhibeatque sibi carnes de more ferinas. sumpturus patriae confestim munera linguae. id Rebecca uidens carum dat scire Iacobum, conpellens, geminos ut promptim deferat haedos ac pro fratre uago studeat mactare parenti. et, ne forte dolos nudaret corpore leui, pellibus obtegitur, hirsutum quae fore praestent, fraternaque toga praeuelans pectus et artus, optulit indeptas uelut in uenatibus escas. nec tamen occuluit penitus praenuntia corda. namque senex, iuuenem totum dum dextera lustrat, noscitat Esaum saetis, sed uoce Iacobum. ac postquam conpressa fames dimotaque mensa est, admonet, ut propius sese sistatque locetque. ille ubi demisso successit uertice dextrae, candida sanctiloqui percepit dicta parentis, oscula dum pressis delibat dulcia labris. nam post optata longae commercia uitae anterior frater minimo seruire iubetur. interea Esaus, longis discursibus actus. uiscera iam saturo portabat capta parenti. et licet officio multum placuisset et actu. intercepta tamen non quiuit sumere dona. inde irae et lacrimae et fraus quaesita nocendi: quam Rebecca uidens fraterno in pectore prodit Iacobumque monet cognatas uisere Carras Labanumque suae germanum quaerere matris, donec longa dies conceptas mitiget iras. iungitur et matris monitis sententia uatis, dum tranquilla docens natum communiter ornat: "Ne pete conubium, iuuenis, de gente Chananna, sed memor eloquiis cari genitoris adhaere. est locus Assyriis, gemino qui cingitur amne. hic pater est matris nobis Bathuelus amicus Labanusque gener, totis qui praedia Carris laeta tenet natasque fouet pubentibus annis. illa tibi coniunx, moneo, de stirpe petatur. quae genus egregium nostro de sanguine ducit." at iuuenis, monitis gaudens seruire paternis, egreditur linquens patriam multoque labore defessus dulci declinat lumina somno. et dum praegelido consternit saxa cubili, praeduram fesso subponit uertice cautem. ac dum securo refouentur membra sopore, aspicit intrepidus toto de lumine mentis haerentem sealam puro trans nubila caelo, e gradibus cuius sublimis turba ruebat; ast alia e terris superas scandebat ad arces. ac dum praecipiti uoluuntur corpora casu, omnipotens prona spectabat fronte ruentes, haec super adiungens: "Ego sum rex magnus olympi, iampridem dominusque tuus dominusque parentis: pelle metus tristes; tellus, cui membra dedisti, certa tibi sedes et cunctis te duce natis. tu nunc perge memor coeptumque haut desere munus. me duce dimissas iterum remeabis ad urbes." illi somnum ingens rumpit pauor ossaque tota concutit umenti perfundens membra fluore. et super haec memorat: „Domus est hic magna tonantis portaque, quae gemino reserat de cardine caelum. mox lapidem, capiti fuerat qui subditus, unguit atque Domum domini conpellans indice saxo promittit decimos daturum se fore fructus. iamque iter inceptum celerans, qua semita duxit, peruenit ad puteum, qui uasta per auia solus molle pecus riguis semper palpauerat undis. hic gregibus trinis pastores sole calente libabant tenues latices aestumque leuabant; hisque salutatis disquirit singula uates. incolumesque uidet cunctos, quos mente quaerebat. haec inter niuea gradiens Rachela figura urgebat patrias ad pocula nota bidentes. quam promptim iuuenis fraterno e limine uisam, castus in amplexus cognata ad pectora iungit. deuoluens lapidem, putei qui texerat ora, seque simul iuncto germanum sanguine pandit. quem procul intuitus sensu gaudente Labanus aduolat et sueta iuuenem conponit in aula. nec patitur gratis uatem seruire propinquum proque labore uiri natam despondet amanti. ergo ubi mercedem septenis traxerat annis, desponsam thalami deposcit foedere iungi. nec mora, mentito donatur munere Lia, Iuminibus grauidis, primo sed prosata partu. sed fraudis commenta dolens concepta Iacobus , uerba canit soceris, frustratus uirgine pacta. rursus in alterius pretium mercede seorsa perpetitur longae Iacobus munia uitae, percipiens meritam pulsa iam fraude Rachelam. sed deus aetheriae regnator maximus aulae pignore multiplici dempsit dispendia formae. Rubenum nam Lia creat, tum deinde Simonem; tertius egregio Leuitis pectore natus possedit domini sacrata altaria nostri. hunc sequitur Iuda, tribui mox inditus auctor. ast alios partus, utero quos Balla creauit. scire licet; claros nunc ius est dicere natos. post hos Issacharus paritur iam germine quino. sexta subit proles nomen Zabulonis adepta, nascitur et uirgo germanis congrua Dina. tandem sera deus largitur dona Rachelae: aetherias tenerum Iosepum gignit ad auras. ergo ubi iam proles utraque ex coniuge parta est, discessum a soceris et, quae quaesiuerat, orat: qui cum pro meritis mercedem soluere uellent, deponunt animos genero poscente rogati: qui nihil externum cupiens, ditescere sese muneribus domini solis testatus, abiuit, coniuge percepta tantum contentus utraque, enitens, ut longa sibi monumenta pararet. decerpit uirgas rupto de corpore matrum. myrtea prima fuit, storaci mox altera dempta est. tertia uulsa nuci, quo sensim lana colores diuiduos raperet uirgarum perlita suco. nam per stagna pecus properans mersare balantum signauit uario tinctum discrimine fuci, inuidiam propter, uariam quia dixerat eius esse socer mercem, multis quam dempserat annis. hic cum diuitiis alitus praestaret inemptis, inuidiam laeuo mouit liuore dolentum. dumque socer dirus lanarum uellera tondit, libertas permissa uiro, qua commoda ferret omnia et incoctos tosta fornace penates, quos Syrus in patriis credebat numina Carris. haec tamen inuolucris cohibebat cauta Rachela, ne pater inuenta puniret crimina noxa. digressus uicto conscendit flumine collem, quem Galatum indigenae patrio sermone loquuntur. tertia iamque die soceri peruenit ad aures discessus generi pariter pariterque natarum. ilicet auxilium fraterno ex agmine poscit quaesitumque diu sexto iam lumine nanctus, ne noceat, sancto domini terrore uetatur, mitificusque suis, quae credit numina. poscit, et cunctis quaesita locis non cognita maeret. postquam depositis rediit pax certa querellis, congeries struitur saxis crescentibus alta, ut locus exstructo maneat munimine testis ac positus limes litem discerneret agris. ecce uiae medio uates uidet ardua castra, quae deus astrigero ductat moderamine rector, disiungi indidit et nomen testatus: "Haec deus implet." interea electos iuuenes praecurrere iussit, muneribusque graues, germanum quae iubet uti, ut reditum placidus tribuat; pacemque petenti adnuit ille libens; sociis atque agmine multo niturerunt stipatus fratrem contra nil turbidus exit, cumque quater centum terreret turba uirorum, plus species, quam tela nocent famulantibus armis. discretis igitur gregibus haec prima locauit, quae donata sibi dignetur sumere frater, atque simul inmensus dominum ceruice poposcit: "O deus, inmensi spes et substantia regni, qui deus es semper genitoris solus auique, cuius ab exilio faciunt me iussa reuerti, . grandia ditato largitus commoda seruo iussisti lenta fluuium transmittere uirga Iordanemque tuum humili transmittere gressu. et nunc diuiduis cernis me degere castris, ut uarios casus gemino munimine uitem. eripe me his, inuicte, malis et spicula fratris infracto placidus quam primum decute ferro, ne rapidus duro feriat mea pectora telo." ergo ubi conposuit socios somnosque petiuit, luctantem superare deum sub nocte laborat; femine nam presso stupuit pars corporis illa. cumque diu uellet membrorum soluere nexus is, qui pulsarat ualido certamine uatem, praestita dimissum dominus post dona remisit. nomine mutato Iacobus desinit esse, ac "Dominum cernens" cunctorum dicitur ore, ausus quin etiam domini condiscere nomen, non potuit, soli quod ius est nosse tonanti. ipse locum Domini conpellat nomine uisi, contigerat cuius sublimes cernere uultus. atque ubi se dominus pulsa iam nocte remouit, egreditur longa sustentans cuspide gressus. hinc Iudaea memor deuitat mandere neruum. qui femur adstrictum rigido munimine fulcit. iamque uidens fratrem uallatum congrege turma, procuruus prona dominum ceruice salutat: congressi multo coniungunt pectora fletu... et iam iamque magis uario sermone requirit, qui ueniant comitante manu, quae turba sequatur. ille docet, nuptae quo sint genitore creatae, diuersique greges qua sint mercede parati. confestimque nurus curuo cum poplite fusae admorunt teneros cognata ad basia natos. at senior praelata pie dum munera uitat. mitificus mulcet concordis pignora uatis atque libens fratre pariter comitante lux. ut uice sermonum sensim sua gesta refen-ent. sed quia lentigrado serpebant agmine fetae,, subsedit uates gregibus famulisque regendis paruaque frondoso posuit mapalia tecto, nomine quae fixo placuit uocitare Tabernas. deuenit ad Sicimas, quae sunt regione Chananna, mercatus pretio confinis praedia terrae. atque deum exstructis properans altaribus orat. illic inprobius Dinam Correus amatam polluit et tenerae praecerpsit uirginis usum coniungique uolens procuruant praeputia dempsit, grandia dona ferens rapta pro coniuge uati. tertia luce dehinc, maius qua uulnera feruent. stellas tota pariter cum pube necatur. natorum ferro doluit haec gesta Iacobus, infractum foedus socia cum gente locutus. ilicet omnipotens monuit discedere uatem atque domum fidam B £ radiantes in sede locare. festinat paretque deo natosque precatur, ut delubra deum rigido formata metallo conminuant niueoque togas sub tegmine sumant. ipse deos nullos Terebinthi abscondit in antro ingentemque uidet dominum depromere sueta uerba sibi uatemque fore se numinis alti ditibus in terris, dominus quas uouerat Abrae. ipse loco nomen posuit saxumque sacrauit, quod uenerans liquido totum perfundit oliuo, erexitque domum turris sub tecta Gaderae. haec inter flumina, graui confecta dolore, . funere facta parens Beniaminum fudit ab aluo. namque praeter natos iustis de matribus ortos . pignora subposita uates genetrice creauit agnouitque libens socio de germine Ballae conspicuum Danem, quem Neptalimus adurget. ast alios mox Zelpha creat, Gadumque Aserumque. optinet hoc etiam, meritis quod defore norat, ut patrios uultus tanta cum prole uideret; ut. qui iam uetula fuerat genetrice creatus, bis seno insignis posset gaudere nepote. ergo ubi iam tandem bis nonaginta per annos uita fuit proceris et longum ducta per aeuum, soluitur et lasso de corpore candidus exit. uisurus sanctas, metitur dat prudentia, sedes, in quibus astrigero recubans per saecula fulchro inuitat niueos secura ad gaudia iustos. iamque iuuat fratres metatas didere sedes; nam quia non poterant angusto in limite terrae crescentes gregibus multis cohibere colonos. anterior Sirum montem post arua Chananna accipit et laeta praediues pascua sumpsit. Chanannaea sequens non linquit regna Iacobus, ut patrio semper gauderet mens pia ritu.; illic conspicuos Iosepus suscipit actus, effulgens inter tanto discrimine fratres, quanto luna nitet parua inter sidera caeli. qui cum iam septem decemque adtingeret annos. \'I seruabat patrias herboso in gramine fetas,\' omnibus incedens natu minor, quos generosis; progenuit thalamis campi uel paelice serua. et quia conspicuus germana in classe uirebat,\' fraternos sensus liuoris frigore mouit. hunc pater ex toto conplectens stirpe natorum mulcebat tenerum ualida inter corpora fratrum, quoque magis cunctos inter conspectior esset, uelabat uario uestis circumflua fuco. is cum iam teneris domino inseruiret ab annis. forte uidet placido sopitus lumina somno fratribus admixtum sese uincire maniplos. dum medias inter distringunt farra nouales, atque suum recto sublimem surgere cono, quem iuxta prona fratrum terit ruebant. id postquam iuuenis placido sermone retexit, commouit trepido pauitantia corda tumultu; murmure terrifico regem dominumque loquentes, prodebant sceleri secretum defore solum. quoque magis gemina tristes disrumperet ira, somnia doctiloquo pandit perspecta parenti, omnibus admotis, quos linea sanguinis artat. namque uidebatur roseum sibi cernere solem coniunctamque simul tremulo cum lumine lunam hisque decem stellas unamque adsurgere iunctas et sibi ceu domino procurua inflectere colla. haec postquam obliquo genitor cognouerat ore, fassus adorandum trepidis mox fratribus esse. ilicet excedunt iuuenes, gregibusque paternis disquirunt flumine per florea gramina ualles; ad quos missus abit dumisque silentibus errat, edoctus quodam iuuenum monstrante recessus, gramine mutato fratrum quos legerat agmen; quem procul ut uaria licuit praenoscere ueste. consilium infaustum linguis discordibus aptant. omnibus inuisum constat sententia fratrem perdere et extinctum morsu narrare ferarum, dum rapidi secum uentoso murmure mussant: "Somnia, cernamus, poterunt si pellere letum." respuit hoc placidis numquid mitior orsis frendentesque monet praedurum condere ferrum, stagnanti memorans melius mersare palude. ilicet exuitur nudusque inuoluitur frigente. haec inter solitus merces mutare Sabaeas- perferre graui trudebat mole camelos. dum properat Arabum messes deferre Canopo. ergo ubi germani spes est adflicta minoris. ludas ait melius Iosepum uendere nummis. celatur genitor uestemque in sanguine tinctam perspiciens nulla metitur fraude necatum. discindit manibus uestem Abelus aduncis nigrantesque sibi cilicum circumdat amictus. adflictus luctu genitor perquirit amissum, quem dudum acceptum semiuir Pharaonis habebat, auratas solitus mensas onerare tyranni lancibus et strepitu magnae gaudere culinae. haec inter Thamara parit, dum gaudia culpae laeta placent, geminoque impletur pignore uenter. quorum prima puer meruit qui lumina uitae, exeruit prompsitque manum, quam femina sollers punicea de reste ligat; mox conditur aluo et uice mutata confestim nascitur alter. anteriora tenens, fuerat qui sorte secundus. hic quoniam fuerat discretus limite quondam, Zarae nomen habet, alium dixere Pharetem. Seruabat domini custodia fida terrarum, non passus durae subiectum uiuere legi.. anterius nam dictus erus dat cuncta ministro, nec spe cassa quidem; dominus nam mitis ab alto omnia, quae iuuenis seruabat, largius auxit. nec tamen optinuit Petaphretae inmitis amorem; nam quia conspicuo fulgerent lumina uultu, exorat coitum domina male saucia serui. sed uitat iam foeda puer seseque recusat sacratum culpa immodica pressare cubile. femina sed uetitis nequiquam perdita flammis explorat molles aditus et tempora captat. forte domum uacuam solumque ut repperit. instat consertumque manu cogit decumbere secum. tanto ille alacer uestemque a corpore demit atque inter dominae geminas dilabitur ulnas. femina proclamat uiresque a crimine sumit, uociferans praedulce decus temerasse pudoris fidentem forma iuuenem, dum lubricus aeuo feruet et erilem molitur scandere lectum. quin etiam tristi conpellat uoce maritum innocuumque reum placitae uult subdere poenae quae ceu uera putans infenso carcere claudit, in quo iam regis cohibebat poena ministros. carceris hunc custos blando mox pectore mulcet innocuumque uidens conmissa ergastula legat. illic forte duo, celsa quos toruus in aula condiderat nigro permotus felle tyrannus, inclusi poenam trepido sub corde pauebant, ac dum sollicitis furantur lumina curis, somnia uenturis uiderunt nuntia rebus. hos cum perspicuo Mathusalamus lumine maestos, perquirit causas cogitque occulta fateri. continuo, qui uina dabat consueta tyranno, eloquitur, quae uisa forent sub nocte sopora: "Cernebam uiridi frondentem palmite uitem, dum serpit nexaque suo de uerbere pendet, pampineos inter Sella tris adfore, fundos, uuaque nectareo pendebat flaua racemo. inde calix regis, quo mitia pocula libat, spumabat tenero, quod pressit dextera. musto. quem dominus prompta susceptum palma tenebat." omnia tum iuuenis signanter clausa reuelat. tris fundos uitam esse dies, quibus ille secutis amissum rursus relegat repetatque fauorem, mixturus placido, quae uidit, pocula regi. "Hoc tantum meritis pro talibus effice, " dicit, "ut, cum sumpta tibi fuerit fiducia fandi, dimoueas nostram nullo de crimine poenam. Hebraea gens dicta mihi. nam uenditus uatum crimine fraterno seruitum nobilis iui." post haec uisa sibi pistorum maximus infit: " Vertice trina meo uisus gestare canistra regificis dapibus lautoque inpleta paratu, unguibus innumerae uolucres quae rapta ferebant." his dictis sat uera quidem, sed dura loquendo mactandum duro testatur mox fore ferro auulsumque caput figendum in stipite celso, quod uolucres toruo discerpant protinus ore. conplentur cuncta, iuuenis quae dixerat, et mox redditus ille loco, caesus hic corpore trunco est. interea geminos iam tempora lapsa per annos rursus ad eoos torquebant sidera cursus, somnia cum ductor uidit Niloticus ista : namque uidebatur, fluuium dum spectat amoenum, corporibus nitidis septem spectare iuuencas, tondentes uiridis pubentia gramina ripis; his alias turpes macie subiungere gressus dumque suis pigrae (mirum!) uix ossibus haerent, eximias patulo sorbebant ore iuuencas. somnia iunguntur paribus non dissona causis; ecce uidet spicas fecundo e germine septem, atque alias tenues et loquente semine cassas (horrendum dictu!) Sethum ceu mandere fruges. id uisum maestus nequaquam mente cohercet. sed trepidus cunctos, qui callent, adfore iussit disquirens, clausis quae sit sententia rebus. atque ubi consultus tacuit Memphiticus augur, carcere qui dudum laxatus uina praebebat, eloquitur iuuenis sese pandente Iosepo amisso rediisse loco sociumque necatum. mittuntur propere, uatem qui crimine toto exutum turpi celeres de fornice tollant informesque genas et crines carcere pastos tondentes prisca facerent reuirescere forma. ergo probus dictis consultus talia reddit atque docet uaccas annorum nuntias esse, atque leues spicas septenos disserit orbes. namque ita digestis uentura insignia formis, ut septem fecunda satis sit terra per annos, atque famem diram parili cum tempore ualeret, quis penitus tellus sitientibus arida uenis pallida puluereo consumat gramina sulco. nam quae duplicibus iunguntur somnia uisis, certa deus iuncto mandat constare tonante. "Quin potius dum tempus adest, dum cura medendi est, elige de captiuosque, qui praescius horum iudicibus positis totam sublimis Aegyptum temperet et quintas quacumque ex messe reposcat, ut quae prima datur fecundis copia terris. sustineat steriles consumptis frugibus annos." accipitur plausu procerum sententia uatis. ipse etiam tandem sedato pectore caelesti uera renarrantem celso sublimat honore praefectumque iubet totas se fen\'e per urbes. inde anulo digitum uatis fulgente coronat. byssina mox croceo circumdat pallia peplo, flexilis induitur per collum circulus criminibus atque nouus rector curru sublimior extat clamosusque praeco cameris iudicis auget. quin etiam legitur coniunx, cui nomen aequora(uatem. quam genuit claro Petaphras populum, inmensas acies qui fuderat armis. at Gabaon coetu multorum territa regum mittit oratores uatemque exposcit amicum. confestim toto succurrat milite maestis. nec mora, correptis dimittit Galgala signis hostica castra petens. domino subdente uigorem talibus adloquiis: "Timeas ne nomina regum multa simul ualidasque putes his esse cohortes; quamlibet inmensa confidant nube cateruae. nil pedes efficiet equitum nec tela ualebunt, falcibus et curuis armatas temne quadrigas. namque ego pallenti quatiam formidine gentes; nusquam fronte pari concurrent comminus hostes palantes tumida ualido cum milite caede." haec ubi cognouit, numerosum tendit ad hostem; namque Apaphum belli tenuerunt sede tyranni confestimque fugam dimisso milite sumunt. cetera turba uirum confusae stragis aceruo occubuit camposque inpleuit fusa patentes. nec tantum exanimes uincentum perculit ensis. quantum praegelidi conferta ex grandine nimbi; et licet hinc enses, hinc fulmina clara coruscent. una dies tantis non est sat longa triumphis. ergo hebetes cernens gladios et funera lenta. auxilium a domino princeps, quod sueuerat. orat. Quamlibet extentis lux haec non sufficit horis. tempora ni iubeas noctis se adiungere luci. sit nunc flamma uagi librato in pondere solis nec moueat tremulos lunaris circulus ignes. ut elementa, suis ceu nescia currere metis, tempora protelent. condensus dum ruit hostis.. auditur propere: sol sistitur et uaga luna cohibuit faciles utroque in cardine cursus. nec minus et reges. quos concaua saxa tegebant, obstricta ceruice palam consistere iussit. undique tum positis concurrit Iudaea telis inpressoque genu conculcat colla gementum. ilicet exsangues crucibus figuntur in altis pendentes, donec sese nox reddidit atra. tum suspensa uirum deponit corpora ligno. quae super adgestis onerantur saxa ruinis. his actis properat bellator subdere Lemnam. grandaeuosque necat. pueris nec defuit ensis; nil penitus tota permissum uiuere gente. inde petita Lachis prostratis moenibus ardet; rex etiam populi capitur ferroque necatur. Dabira quin etiam. paribus cooperta ruinis, extincta legione perit socioque tyranno. et qui dumosis habuere in collibus arces aut curuas coluit ualles camposque iacentes. occidit, extinctis pariter cum rege maniplis. ac dum cuncta fluunt successu laeta secundo. Iabirus, acta uidens uictricis fortia gentis. ditia qui populis Asorum regna regebat. festinans flammam uicini extinguere belli, congregat eximios reges populosque feroces. quem Roboamus adit propere Ma[che]donis ab aula; et Somorus factusque comes Axinus in armis. et qui Sidonia ductor regnabat in arce. Ceneritus Arabusque. quibus contermina regna. firmabant animos sceptri socialis amore. iungitur Ernadurus et qui coniuncta Chanannus rura colit ponto. uel qui primordia solis rubra uident, roseus cum primum panditur axis. his super adproperat Iebuso adfinis Amorrus Cetius Eucheusque Pherezeusque sequuntur. qui deserta colunt squalentis deuia Thitsae. omnibus est animus stipata incurrere turba. exim quisque suo contorquent spicula ritu: hic peditum incedit legio densataque nube quadriiugique ruunt ferrato milite currus. ut fragor ipse fuget nitentem comminus hostem. at parte ex alia Iesus nil territus instat. propter aquas ueniens Maronis nomine dictas; atque ubi cum lecto conscendit milite collem, desuper incurrens securum proterit hostem. omnia caede madent tellusque infecta cruore est. mox currus celeres subiectus deuorat ignis cornipedumque pedes gladio truncantur acuto. ipse regum princeps ferro dat pectus Asurus; urbs etiam totis procumbit subruta muris. communis hic praeda datur uictoribus omnis. bis denos hac pugna duces nouemque peremit unus ab astrigera signum qui sumpserat aula. protinus adscribit uates populoque uiritim diuidit ablatas tantis pereuntibus urbes gentibus. obtentu positas et cardine terrae. unde rubet (croceum uenientis flamma diei trans amnem prisco Iordanem nomine dictum usque supinatam Chebronis nomine uallem. Hermonium ad montem. uasto qui uertice surgit, atque ad Amar pelagus Cheneri et marmora glauca, sepositam et Phasgam dudumque Asedota uocatum. solus conpositis restabat praeda duellis\' Bassamum rector (Ocum dixere uetusti), gigantum uirtute ferox, quos rector agebat. Astarota cui domus est et sedes in Aedra. huius terra datur tribubus sulcanda duabus et mediae, dum laeta placet atque herbida uallis, Rubenae Gadaeque simul sociaeque Manasse. cetera partitur sociis dux aequus in omnes. accedit regio qua Libanus exit in auras, et mare Masrefatum fecundaque Sidonis arua. Leuitas dominus uillarum nomine priuat. Balamus occumbit uentura edicere suetus. at socius semperque duci coniuncta Chalebus corda gerens. placido subnixus pectore fatur: "Nota tibi, ductor, animi sententia nostri tempore iam ex illo, pariter quo uisere terras hostiles missi, cunctis pauitantibus unus te socio exprompsi nil posse obsistere nobis; quamlibet inmensi facerent noua bella gigantes, stare deum contra nostraeque adsistere parti. nempe tenes, placidus ut nobis maxima quaeque pollicitus fuerit senior ac sorte seorsa hunc dederit collem mihimet cunctisque meorum. et nunc, quod bellum Enachina ex gente superstat, cognata cum pube geram. non degener aeuo. etsi quater denus bis iam mihi uoluitur annus. ordinis esto memor sedemque adlega petenti. quam propriam teneant nati prolesque natorum." talia poscentem Chebrono in colle locauit. additur et magnis haut decolor urbibus Ardoc. his actis properat Dabiram exscindere gentem, cuius opus suetum dociles conscribere fatus et elementa graues pueris dictare magistros. elicit ille uirum promissae ad foedera, natae. prompta cui uirtus animusque in pectore praesens. omnibus interea populis seruire coactis Iebusaea manus patriis non cessat ab aruis. Chananno perstante domi tectisque parentum. cetera ter ternis tribubus metata traduntur. Leuitis merito bis ternas segregat urbes perfugioque dedit factum noxale timenti, ne poena adficeret admissa piacula casu.\' quae proceres mandat librata. expendere lance, ut facto grauiore reum nex congrua damnet. ipse quater denas Leuitis deuouet urbes fenoris exsortes. tum plebis consona uoce accipit Ephremum uentura in tempora collem. urbe super iuncta, mansit cui Thamnatha nomen. condidit hic cultros dura de caute paratos, de quibus obscenos dictu truncauerat artus. omnibus explicitis socios remeare uolentes lordanis trans stagna uagi his inbuit orsis: . Grata manus nobis sanctoque electa tonanti fortibus e factis pariles meruistis honores, quos dedit omnipotens cunctis. qui collibus istis conposuere domus. et nunc remeate laetantes. illud pro cunctis repetens uos saepe monebo. ut memores sitis, quanta uos cura perennis diligat omnipotens. dederit quae praemia uobis; et quae constituit sanctis facienda loquellis. noritis seruanda fore. quia uita perennis. his quaeritur rebus, maneat si gratia legis inoffensa dei semperque in pectore degat. ergo deus dominusque simul timeatur, ametur uisceribus totis totoque e pectore nostro: sic fiet ut uestra pressentur sub iuga gentes. * haec ubi dicta dedit cunctisque optando poposcit. illi iter incoeptum peragunt fluuioque propinquant conspicuamque locant turrito culmine molem. quae tribubus ubi facta nouem monumenta patescunt. ceu domini inmemores cupiunt conlidere bello: ante tamen missi, certum qui noscere possent; Phineus legitur, Aaronis candidus heres, atque decem primi tribuum meritoque locoque, qui memores mandata simul procerisque patrumque euoluunt, maestis quamquam nil criminis esset: "Dicite, quae fuerit substructi cura sacelli? excideritne deus? sanctaene oracula legis? ergone deserto gentilia sacra tonante. quaeritis et uiui functorum conditis aras? numquid parua dedit cunctis monumenta Phagorus, exitio informi misero damnatus in ausu? haec odio in gentes mandant populosque patresque, dum bellum sociale parant atque arma resumunt. numquid parua data sunt uobis iugera terrae. quae placuit uobis? aut (si) producere fines ac proferre libet, de nostris sumite campis: dum modo sidereo semper sacrata tonanti sit synagoga parens, nobis nec dissona distet. conmoneat sensus factum dementis Achari, idola cum rigidis formauit mortua saxis. nonne malum praeceps contracti criminis egit. unius ob noxam populum qui perculit ultor?" illi humiles blandis respondent talia dictis: "Nos colimus. qui cuncta pio sermone creauit quique uidet tacitis haerentia crimina fibris; nec opus, ut testes ad publica facta uocemus: ipse deus nouit. quae causa extruxerit aram. nobis cura fuit condendae ad flumina molis perpetuae, ut captae maneat testatio terrae: ne quandoque fiant uenturae obprobria proli credentum sancti diuisa oracula templi. nescimus uanis oblata libamina diuis. ne uero. ne tanta pios dementia mutet. ut placeat quidquam, domino quod displicet alto! illa Nobis tantum mactare ac sternere fas est. quae sueuit synagoga deo libare perenni." his dictis manifesta fides placidique tribuni laudibus ornatos meritis liquere laetantes. interea longo uates iam senior aeuo accitum populum. monitis fidelibus inplet: "Cernitis ut, ciues, me iam longa-eua senectus ingrauet et motu tardentur membra supremo: et nunc uel moneo, uel, si non displicet, oro, ut uestra sit uita deus, lex, semper in ore, et quae praestiterit nobis cunctisque parentum patribus, euoluat memori sententia fatu. namque feras gentes, quarum nunc regna tenetis, non gladius domuit noster, non perculit arcus. sed dominus, qui signa pius agmenque praeiuit, praegrediens nosmet, quotiens fit comminus hostis; qui populos tantos gelida formidine missa subdidit ac reges uoluit succumbere nobis; quique parans uacuos nostris cultoribus agros post bellum atque arma feras prorumpere iussit. ut reliquam partem conductis morsibus essent. ergo agite et pontum siccatum discite uobis insuetoque modo fluuium sistente meatu concretum, tenuis si nondum desuper unda stringitur in glaciem calidum durata per aestum: ut deus inmensi per saecla ingentia facti accipiat meritas laudes. dum consona plausu lingua canit nil esse deum sublimius uno. pergite, quo ducit docilis sententia legis: ne uariis actus sub flexibus ambitus erret. idola nulla uirum deuicta ex gente supersint. sit dominus uobis deus arduus et deus ingens. quod si cassa placent et mortua numina cordi. dicite. discedam, noceant ne uana colentes. eligite, o cuncti, quae sunt accommoda uobis. deserit omnipotens refugas longeque refutat, qui sub pestiferi quondam monumenta Balacis omnia laeta magis uati despondit amico. adspice, quae teneas, quam fortes fuderis hostes et quam magna deus cunctis fidelibus addat. hunc colite et ualidas legi conectite mentes." consona respondit populi sententia uati: "Accipe. magne ducum, quae sit fiducia nobis; illum, Niliacis qui nos educere terris dignatus. colimus solumque agnoscimus omnes esse deum caeli terraeque et marmoris alti, quo mandante maris patuerunt aequora Rubri et qui signa dedit nostris percongrua uotis. qui gentes nostris subiecit gressibus omnes." haec ubi disseruit populus fidelia fatu. pagina sanctificis legitur laudabilis orsis. ipse senex cautem terebinthi in codice ponit. ut sit perpetuae testis noscenda fidei. expletis igitur uitae dux optimus actis. cuius uita fuit centum distenta per annos atque decem, functus merito da.t membra sepulchro Ephremo in colle, fuerat qui sedibus aptus. iustitiae ob meritum nulli defletur amico: cultellos tantum proceris iunxere fauillis, circumcisa quibus fuerat Iudaea iuuentus, ossaque in Sicimis Iosepi inposta. quiescunt, in quibus et membra fuerant tumulata Iacobi. post hunc terrenos linquit Eleazarus actus. ergo uiris tantis post acta insignia functis, gentiles populus cultus atque idola sumpsit,. defugiens dominum terrae dominumque caelorum. subditur Eglomum quae propter facta tyrannis, atque quaterdenos uixit captiuus in annos. IVDICVM [iud] Postquam conspicuo Iesus decesserat actu reddideratque deus famulum post bella quieti, confestim Iudaea tumens sibi poscere regem. incipit et dominum, quae sit sententia, poscit, ut Chanana manus, quae nondum subdita bello aemula pugnaci uersabat corda tumultu, suesceret imperiis excusso accedere ferro. inditur his ludas, qui fratre cum Simeone inlata extinguit confestim pugna Chananos. cum quibus admixta sternuntur caede Pherezi: milia ferme decem fuso cecidere cruore. ipse caput belli, magnorum causa malorum, dux fuit et princeps Donibezecus: aberrans corripitur meritasque luit pro crimine poenas. nam manibus pedibusque simul sine more recisis uberibus maeret lacrimis, quos non habet, artus, quosue gerit, simili dum perfurit inprobus actu: septuaginta prius truncarat corpora regum. ergo dedit poenas, quas fecerat, et mala pendens congrua decessit Solymis regnumque reliquit. ipsa etiam Ieru capitur flammisque perusta concidit, ingenti propere conuulsa ruina; post Chebrona ruit et Chananaea iuuentus. quae iuga celsa tenet surgentis in aethera terrae. Dabira post capitur trepido fecunda duello. praescia doctiloquae numeros euoluere linguae. quoque magis celeri lapsarent moenia casu. obtulit, ut thalamis natam coniungeret Ascham Chalebus genitor illi. qui fortibus armis arduus obliquas uertisset funditus arces. ilicet incensus promissae ad coniugis usum Gothoniezelus, proles laudata Genezae; atque ubi perfectis conpleuit gaudia uotis. accipit emeritam grandi cum dote parentis. nam praecelsa dedit et collibus ardua curuis iugera, et optatos lympharum praestitit usus. dimissi properant Phoenicum et moenia nota linquentes solas heremi scrutantur harenas. deueniunt celeres, ubi concitus explicat alas auster et umbrosis obducit sidera nimbis. fit domus ambobus, Aradam quam nomine dicunt. atque Amalec placitis adscita adiungitur aruis. inde petit ludas Sephetam cultore Chanano . et domitam tristi conpellat nomine terram, esset ut extorris et semper facta seorsa. solam non potuit sceptris subiungere Gazam, Ascalon atque Accaron, nec fines subdere Azoti. ipse deo fidens dominoque adiunctus aeterno successus bello faciles capiebat in omni. possedit montem, curuam quia subdera uallem non ualuit, forti fuerat quae uota Chalebo. his actis losepa cohors cum uindice Iuda Bethelam properant pugnaci excidere ferro. Luza prius fuerat, mutauit tempore nomen. hic cum terrifico uallassent moenia coetu, egressum casu quendam capiuntque rogantque, ut doceat urbis aditus, quibus agmine denso intrantes ualeant ferratas frangere portas. merces prima fuit iuueni deposcere uitam, quam meruit patrium gaudens conuellere uallum proditor, occulto penetrans sua moenia furto: dum redimit sese, cognatam uendidit urbem, ac post interitum sociorum ad iugera Cetae auolat et patriae de nomine construit aulam. at parte ex alia Manasses praedia Bethsae non tenuit, Scythicis fuerant quae capta colonis, nec Tanacam natasque suas, nec culmina Dorae, nec Balaam nec quae sunt iuncta (his) arua Madogi; his quoniam suerat Chananus sidere terris. qui solus cunctis Iudaea uindice captis emeruit medius patrias non perdere sedes, commoda perpetui solitus praestare tributi. is tantum, quem Midsa fouet, quem cultio Bethsae, inmunis nullum uectigal praestitit hosti. nec minus intrepidus, dum bellum temnit Amorras, exturbat subolem Danis ferroque cohercet, turgenti quoniam molitus degere colle non dederat faciles ad subdita plana recursus; incoluit montem, quo plurima turba ferarum pullulat et uario proterret murmure saltus. exim fusa manus redeuntem concipit iram uulneribusque accensa suis pugnacior exit. ac modo uictorem sublato nudat honore inpositumque iubet uectigal pendere Amorreum magnaque terrarum multatum parte cohercet. nam qua plana iacet grauidae telluris Ydomea, scrupea quaque tument pendentis saxa Crabinae, omnia uictor habet, subiectum seruitus urget. haec inter dominus contractas concutit iras. et iubet aetheriis famulum descendere regnis, qui memor aeterna domini depromeret orsa. emicat ille uolans. Clauthmona ex Galgala uisens. Bethelam ueniens, in qua Iudaea iuuentus dulcia sopitis adsumpserat otia bellis, gentiles uenerata deos, profanaque tura sculptilibus dederat iam dudum noxia saxis. ergo his adgreditur dictis terretque timentes: "Inmemor imperii rerumque oblita tuarum quo. Iudaea, ruis ? uel quae nunc numina fingis V quaeue superstitio est terram praeponere caelo fictilibusque deis uesano adsistere cultu? quo abiit. profana, deus, qui dura gementem Niliacas inter gentes Pharaone tyranno. per mare diuiduum, heremi per torrida saxa exhibuit tantasque dedit tibi cedere gentes, ut uictrix totisque simul perfuncta duellis difflueres, alios ritus et sacra dicares, quam quae sidereae dederat tibi regula legis. ecce tenes terram, uatibus iurata sacratis quae fuit atque datur lectae per saecula plebi. testamenta mei non sunt iam cognita uerbi, quo mixta populis gentilibus ac male suadis exoras mutos, fabrorum pignora, diuos. quin potius uestrae fuerat res congrua uitae omnia conterere fictosque auertere cultus. sed quia nulla meis data est fiducia iussis, uictis regna dabo; uos rursum sub iuga mittam, ut similes sitis diuis, quos creditis esse." quae postquam Iudaea dei mandata recepit, uertitur ad gemitus et tristia pectora tundens uberibus lacrimis ueniam rogat; nec mora uotis ulla fuit, sanctaque dei per templa petentes prosequitur pietas, quae maestis laeta resignat. dispersus igitur populus ad nota recursat tecta libens locoque dedit plorabile nomen. *** Rursus corda labant, redeunt ad crimina sueta Bachalimque colunt; domino per talia laeso sustentant meritas mentita ob numina poenas. subduntur dominis, quos uicerat — heu dolor atrox! — nec miseris quoquam respondet conscia uirtus. lenitur mox ira dei proceresque creantur. qui male praecipiti populum rapuere periclo. his quoque despectis rabies consueta resurgit, nec solos sociant ritus: consortia miscent intonsosque dicant lucos arasque reformant. nec tamen inlaesa procedunt facta: premuntur seruitio regemque tremunt Achusa Rathomum, qui tum iura dabat, geminos qua diuidit amnes insula ab Assyrio disiungens limite Persas. subiectos cohibens annis redeuntibus octo. tandem congemuit merito Iudaea reatu ac dominum prostrata rogat; qui fractus amico numine restituit trepidis solamina uitae: nam missus saluator adest populoque salutem exhibet ac maestas deterget pectore curas bellator. Ceneza satus, Gothozelus heros. Chalebo cum fratre uigens, sed iunior aeuo. spiritus hunc domini uirtutis dote cluentem extulit et celsa sublimem sede locauit. hic ualidus fidusque deo discrimina uictis abstulit et regem pauidum seruire coegit. talibus in rebus multos Iudaea per annos eualuit nullique fuit obnoxia fraudi. sed postquam princeps decurso tramite uitae decubuit, ritus ueteres plebs laeta reformat; tempora mutantur bellumque et seruitus instant, concurrunt populi, quos rex Eglonus agebat, Ammones Moabique simul fortesque Amalechi, Hebraeamque aciem ferrata grandine fundunt, ipsaque Phoenicum uictores sceptra reuellunt. deduntur proceri, qui mortem euadere quaerunt. perpessique decem dominos ac messibus octo. his inflexa malis natio, quae fecerat, horret deposcitque deum, qui solus crimina donat. ilicet adlegitur, qui sceptrum sumat, Aotus: hic utraque manu conitens robore dextrae degenerem nullo sensit sub pondere laeuam. is cum uictori sociorum munera ferret, ancipiti gladio furtim sub ueste recinctus admissusque, dehinc regem subnixus adorat inualidum; nam membra toris uacuata lababant in tantum, ut modico posset procumbere culsu. adfirmat superesse sibi, quae dicere uellet confertamque rogat comitum discedere turbam. adnuitur, mediaque sedens dux barbarus aula surgit et admotus toto se corpore iungit ; ac postquam longe fidorum abscesserat agmen, eripit a femine gladium, quem ueste tegebat, perque uterum regis capulo tenus abdidit omnem. proripit hinc sese ferrumque in uulnere linquit. limina concludens proceris postesque superbos. at famuli dominum, prodire ad munia suetum, mirantur tacita solum consistere cella, uentris onus forsam subducta effundere ab aluo secretum, sociae dum uitat lumina turbae. iamque memor facti socios in bella lacessit terribilesque tubae sonitus permiscet Aodus: raptim signa mouens Iordanis litora claudit, ne quisquam breuibus ualeat transire fluentis. cumque decem duro fudisset milia ferro. reddidit amissum sociis nomenque decusque. exin bella silent, nullum dant proelia motum bisque quater denos cessarunt tela per annos. post haec Semegras parili uirtute superbus Iudaeos rexit populos clarosque reliquit. sed dum securis pascuntur gaudia rebus. fastidit gens torua deum cassoque precatu numinibus miseris. quas uicit. consecrat aras. ergo exercentur poenis et crimine digna supplicia expendunt. Iabinus regius heros Chananaea manu ex Asuris pube coacta, Sisara militiae ductore et principe pugnat ferratasque acies nongentis curribus implet. et licet inmensas fido trahat agmine turmas, plus terror quaesitus agit: namque axe uolanti quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum. uincuntur Solymi passim grassante Chanano bisque decem ducunt per tristia quaeque decembres. tempore non alio prophetis Debbora regnat. cui coniunx Lapidotha fuit, Metibile sedes. iura ferens populis adclinis caudice palmae. euocat haec procerem Baracum ex urbe Cadessa et monitis inbuta dei bis milia quina Sisareos mandat cuneos consistere contra. ille timet sociamque rogat in bella prophetin. nescius ingentis coepti sibi defore palmam. si pariter ad castra uocet. cui gloria prima est: at mulier solo sexu noua munia sumit delectasque mouet per barbara culta cohortes Cisonem ad fluuium. ueniens qui gurgite prono saxa rotat ripasque tumens euincere gaudet. iamque intra iactum teli uenere phalanges. cum dominus. cui uirtus inest. qua sidera mutat quaque tremunt terrae. qua fulmen nubibus ardet. qua monet incertum refugo molimine pontum. terrore inmisso Sisaram fugat; is male praeceps dimittit currus et deuia quaeque capessens casuram medio liquit certamine pubem. conpulsusque siti. pedibus nam fugerat hostem. pocula Ioelam poscit; mox pellis opertus tegmine femineo estinat uiuere dono; sed laudem Ioela uolens fastidit inertem perrumpitque uiri properans caua tempora palo. qui gelido captus leto fluitante cerebro exspirat tenuem transfixo uertice uitam. tum psallunt proceres simili sermone tonanti: "Quisque cluis regno, magnas qui temperas urbes, qui satrapes uel sceptra geris a rege secunda, procuruus uenerare deum. da digna perenni cantica; nam aliud dominus te cogere non uult, qui terras, qui saxa quatit, qui flamine pontum emouet et tonitru nigrantia nubila sulcat, exiguis qui celsa leuat. qui grandia mutat. dulcisoni cantate chori. collesque nemusque responsent laudesque nouet tinnitibus aether. protinus et uestrae concordent murmura uoci. respexit dominus, quos liquerat. et male fractis reddidit imperium medioque ex hoste recepit." Ergo quater denos requies est mira per annos. dumque bonis fruitur, iterum redeunte reatu, quae fuerant damnata. placent; namque idola laeti instituunt nomenque dei numenque relinquunt. quos dominus laesus septem disperdidit annis ac pauidos regi iussit seruire Madiae. non ulli dare se campo, non obuia ferre pectora, sed solis gaudent se condere muris: . castra modo celsaque metu munimina firmant, fornicibusque cauis absconsi sic quoque pallent. tum pecus omne capi, tum praedia cuncta cremari incipiunt saeptisque nihil nisi poena relinqui. ergo inopes famemque simul ferrumque timentes ad dominum rediere deum, qui supplice turba flectitur ac uatem mittit pia iussa ferentem, ut tandem memores rerum bellique recentis respiciant dominumque colant, qui numine dextro dilectum Pharia populum reuocauit ab urbe, ne rursus, uetitis adolent dum altaria flammis. non semper faciles incurrant numinis iras. nuntius inde dei sub quercu sedit amoena et Gedeum, dum farra terit, his uocibus urget: "Heia age rumpe moras! dominus te sumere iussit sceptra. quibus ualeas populum subducere fraudi." ille docet dominum mordacibus undique dictis infensum tristes nimium librare ruinas; quin etiam populum, nullo iam milite, fessum seque parum fortem non posse insistere bello. urgetur seruire deo, qui robore celso multimodas acies inuicto numine terret. adnuit imperiis sanctumque ad prandia poscit; aedulus eligitur, solo qui lacte refertus, mollior et cunctis, errabat nescius herbae; azyma mox niuea de polline facta locantur: haec iuuene admonito uicino infundere saxo ipse manum tendens summo de uertice uirgae contigit atque uirum medio sermone reliquit. ergo ubi dispexit Gedeon dominique ministrum ante oculos uolitasse suos pia mente reuoluit, continuo domino sacratum suscitat altar atque loco nomen posuit Pacemque uocauit. nocturnis monitus uisis gentilia templa subruit et lucos alta ab radice reuellit. ac ne profanus genitor contraria ferret iurgia. per noctem tacitus male condita uertit, constituens iuuenem subuersa ad templa iuuencum. quae postquam conperta patent subitaeque ruinae flammarunt animos, auctor per moenia facti quaeritur et lucos Gedeon strauisse docetur. poscitur ut dedat loas pro crimine natum. qui renuens diuos memorat sibi uindices esse et debere sua, si sint uiuantque, tueri. spiritus hic domini Gedeonem ad proelia firmat, classica iamque sonant, dat cornea. bucina signum. oratur dominus, canenti ut uellere lanae caelestes fluitent nocturno in tempore rores: nec mora, permaduit ac peluem pressa repleuit; inde aliud posuit rursus. terramque madentem sicca pruinosos nec sensit lana liquores. additur his aliud, bis dena ut milia plebis atque duo iubeat rursus remeare timentum, milibus inque decem certandi ut summa locetur. hanc etiam monitus minuit, ne turba coacta robore fida suo domini non cerneret arma. ut iuuenum princeps aciem deducit ad amnem, atque canum ritu fluitantes lambere lymphas praecipit, ut socios laetae uirtutis haberet. ter centum placuere uiri; nam cetera turba palma] monstratos non sumpsit languida gustus. in sedes] reditura suas ceu nescia pugnae. hoc fretus] cuneo bellum tot milibus infert, quot numer]are uiri nequeunt, quibus arte magistra porrectis] mos est digitis concludere summas:. hinc] acies equitum mixtis peditumque maniplis, illinc] innumeros torua cum mole camellos. at Gedeo]n properans famulo Pharane sequaci hostica] castra petit ac nocte obtentus opaca degredi]tur, lustransque situm mentesque animosque, audiu]it socio narrantem somnia quendam, quae m]ale sopitus sensu uigilante notarat. namque] uidebatur panem sibi uisere uolui, hord]ea quem faciunt quotiens frumenta negantur, et ua]rios glomerare modos per castra, per agmen: donec] per media uenit munimina ualli et penitus] regis inuasit pondere sedes. haec] ostenta uiri cecinerunt sanguinis esse augurium] finemque ferunt uenisse Madiae. hinc] postquam dominum iuuenis ueneratus abiuit, somnia] tum conperta uiris sublimior infit soluere, ia]mque manum trino mox agmine ducit. cornea] tela tubas manibus et lampadas indit exemplumque suis sese iubet esse laborum pro]mentesque deo grates primordia pugnae ed]ere. ne desit dominus, quo principe uincant. iam] uigiles prima noctis mutauerat hora, cum] rapidi incurrunt portis clausasque reuellunt serras at]que tubas uentosis flatibus implent; hyd]rias inde rotant, magno quae pondere quassae dissiliunt. saltusque cient atque aere canoro dant sonitus fractasque leuant ad sidera uoces. agmina flammarum laeuis protenta coruscant et noctem multo radiantes lumine uincunt. quo fremitu concussi animi, mens territa cunctis: qua data porta, ruunt et territa castra relinquunt. mox omnis Iudaea coit sequiturque palantes; pars fontes riguos ac raucos occupat amnes. ut dispersa metu sitientibus arida uenis hostica turba ruens custodum incurrat in arma. nec tanti cecidere doli; namque agmine prono Madiae proceres ueniunt Orebus et Axes inplacidi, ferrumque simul pro gurgite sumunt. et licet inuidia uirtutis torserit illos. qui procul afuerant communi et laude carebant. attamen eloquio Gedeon et supplice fatu leniuit, quod bina ducum monumenta tenerent. Soccodum post bella dapes dum poscit amice. spernitur ob reliquum medii certeminis actum. hostilesque etiam dicuntur uiuere reges; suspendit plectenda tamen minitansque recedit. inde opus inceptum peragit. fugientibus haeret. inuenit in Carris metantes castra Sabaeos; namque quater denis stipabant milibus agmen post cladem, centum ruerant qua milia ferro ac bis dena simul: numerus hic bella nouabat. sed meritis innexa suis gens concidit omnis. Zebeus ductor post funera tanta suorum et Salmana fugit; nam mens euicta periclo haesit ad extremae ueniens ludibria sortis. nam captos pariter Gedeon per singula ducit ostentatque uiris. qui dudum murmure duro poscentem uictus stolidis risere cachinnis. nec mora, per sentes raptantur membra nocentes intonsique uirum rorantur sanguine dumi. quin et. nequa forent sceleris uestigia tanti. urbs ferro subuersa ruit turresque minaces conuulsae penitus longam traxere ruinam. post reges iubet esse palam, quos undique turba mirantis claudit populi; tum dicere iussit, quos et quanta uiros strauissent caede superbi. qua Iudaea perit. tantos dixere fuisse, ut regum natos formarum proderet ardor. ille suos fratres germano in pectore uersat, caesorum speculans habitus, ceu corpore inhaeret. tum sic motus ait: "Testor te, sancte deorum omnipotens. et facta tuae sublimia dextrae, femineae meritum dare te memorabile laudi." Hunc sequitur Tholamus. bis denis qui fuit annis atque tribus nulla uexatus peste duelli. Iadirus inde uiget Galaditicus atque quiete aeq]ue multa potens [sceptrum bis denis possidet annis] ... praediues, genitor deno ter pignore gaudens, nobilis. undenis regnum bis possidet annis. cuius post obitum raptim noua idola crescunt; nam praeter adsuetum daemonis Astaratis aras et deos Assyriae uel Sidonis atque Moabi nescios ante sibi ritus Iudaea parauit. quos propter duris Ammanum pressa duellis bis nonas hiemes traxit confecta periclis. ex alt]o tandem recolit tandemque reuoluit placandum] magis esse deum, qui numine summo possit uel longum populi sedare reatum. et renouant] pia iura dei : nam protinus aras proiciunt] cunctosque deos et saxea frangunt idola, ma]nsuri memores per saecla tonantis. 11 uertitur] interea distinctis cursibus ordo ductor)emque legit populus, qui milite firmo uel bello] uel pace queat moderarier urbes. lephthea] placuit quidam Galadite natus, cuius no]bilitas maculam de matre trahebat, quae pas]sim prostrata uiris sub fornice uixit. hunc] fratres pepulere domo. quia decolor heres, patre c]arens certo, rebus genetricis haerebat. quos fug]it metuens et colles inter opacos inue]nit scelerum comites raptoque potitur. at pa]rte ex alia Ammonus bella regebat Iebuseo]s urgens Solymos; Iudaea carebat nam]que duce facilesque dabat labefacta triumphos. mittu]ntur iuuenes. qui clarum lephthea bello conueniant] blandoque uocent in proelia suasu. auxilium] primum renuit: mox agmina miscet arbit]riumque tenens Ammones submouet hostes. sed prius] adloquio restinguere bella paratus legatis] mandata dedit, qui deinde reuersi nil actum referunt hostemque instare loquuntur. sic ubi deposita est optatae gratia pacis, in] ferrum Iephthea ruit dominumque precatus grandia uota uouet. multum dolitura parenti. ilicet ut. quisquis primus redeuntem adisset. uictima perpetuo fieret condigna tonanti. his actis procedit ouans ac milite lecto signa mouet hostesque fugat, quos caede cruenta conficiens propere bis denas subruit urbes: sed dum regreditur, dum laudis nuntius ipse est et sequitur longa ueniens uictoria pompa. filia, quae patrios seruabat sola labores, occurrit blandumque canit cum congrege turba et leuis erecta consurgit ad oscula planta: quam pater ut uidit, constrictos scindit amictus et mala cernentes in fletum concitat orbes. "Heu fatis funesta meis uictoria! uotum hoc potius hostile fuit ! quo filia curris, quo ruis? extremum nobis, quod te adloquor, hoc est. nam dum signa mouens dominum munimina posco, uictima facta deo sanctas sisteris ad aras." at uirgo, secura sui mortisque beatae, blandius exultat interque pericula ludit. quin etiam exorat. sua sit sententia certa neu dubitet haereatque parens. (et parca) precatur tempora. quis ualeat lacrimis lugere iuuentam. , adnuitur mensesque duo praestantur ouanti. ergo aderat praescripta dies genitorque sacerdos uirgineam domino mittebat in aethera mentem. haec inter rabies populi concurrit ad arma cognatasque acies urget furor. et liuor edax. dum carpit pia facta uiri. sese ipse peremit: nam triginta duo decumbunt milia ferro ex populis, Ephrema. tuis uictorque duello ciuiles etiam meruit Iephthea triumphos. conmutat Iudaea ducem uiduata priore. Israhelita prius Esebon. dux postea dictus. accepit patriae lectus moderator habenas. multorum genitor: nam quadraginta fuere ex iustis thalamis nati. spes tanta nepotum, ter denas cohibens uno sub tempore nuptas. expletis septem, dum rector iudicat, annis occidit et tectus tumulo mundana reliquit. insequitur sceptrumque tenet Zabulonius Helon. qui geminis rector lustris moderamina liquit. subditur huic propere princeps Abalenius Abdon. natarum triginta pater; nam mascula proles quaterdena fuit, multo cum ditior esset supposita de matre parens numeroque nothorum. iudicium populi bis quattuor obtinet annis. Ac dum sola dei uiguit cultura, perennis pax laetis seruata fuit ; namque idola rursus adorata uiris bellum mouere cruentum; namque omnes dominus bellantum subdidit armis et poenas fecit octono expendere lustro. illis temporibus iuuenis Manoea uigebat et nondum genitor; sterili nam coniuge iuncta optabat uotis titulis gaudere natorum. huius mulieri dominus super aethera lapsus adstitit, insueti promittens munera partus, imperitans, natus ne uina et sicera libet, neu maculosa sinat patulo decerpere morsu, idcirco quoniam cunctis felicior esset matribus et numeri damnum pensaret in uno. "Nam uirtus generosa fiet. nullique licebit inuictum uiolare caput uel laedere ferro. adlectus domini fecundo ex uiscere fetae. ut populum] saluare queat bellumque retundens acer in] hostiles conuertat damna maniplos. \' uenit et est] confessa uiro; nam flammea dixit ora uiri] uisumque dei fulgentis honorem, quaerenti]que dei nomen tacuisse tonantem. Nazaraeu]s erit, de te qui gignitur." inquit. adiuuat] uxorem uotis Manoea iugatis, missus qui] fuerit sanctus pia dicta retexat accend]atque nouum lumen, quo noscere possit quid pu]ero deceat, qui nondum natus ametur. ilicet] et caelo dimittitur et noua pandens adproper]at nuptamque uidens in gramine fusam, coniuge] seposito, confestim conminus adstat. haec sur]git cursimque uiro. quae uiderat, infit. hic sequi]tur pauitans sanctumque inuisere gaudens, et uidet] eximio fulgentem lumine uultum. adgr]editur poscitque uirum, si uera loquatur, expon]ato quae facta uelit. quibus ore sereno angel]us expromit paribus fas esse teneri omnibus], inmundis nec conmodet ora creandus. neu] uinum siceramue bibat, neu pocula sumat ulla], quibus ualeat mentem depellere sensu. exul]tans iuuenis haedum dat sumere sancto, mox ius]sus potius consueta offerre tonanti munera. quae] suscepta uelit pro munere uitae. quaerunt] quin etiam domini condiscere nomen. scrutari] quod nemo potest: mirabile namque est. tum iuuenis] mandata sibi libamina profert, cap]rigenam prolem sancta ad donaria sistens. mox] autem flammis ad candida sidera surgens aet]hera pulsabat uertex caelumque tenebat. per] quem conspicuus scandebat nubila sanctus. nec mora, promisso turgescunt uiscera fetu . et proles optata datur. quam nomine certo Samsonem dixere patres: hoc sedit utrique. ac dum prima puer titubans uestigia figit. incedit comitante deo; nam spiritus illi rector erat, quem terra tremit. cui sidera parent. quo fretus per castra fuit Danisque Thalique. inde pubescenti uenit iam corpore Thamnam. in qua conspicuae capitur candore puellae. patribus eloquitur. uxorem postulat ille: dissimulant licitumque negant, quia femina non sit ex tribubus generata suis. hoc acrius instat confirmans iuransque sibi placuisse parentes. quos habeat: optatori quaesita iugatur. ac dum per uirides laeto cum palmite uites incedit tacitumque mouet per singula uultum. ecce leo quasi Maxillae per auia regnat: rugitu horrisono stimulans se uerbere caudae excutiensque toros. patulo uenit obuius ore. hunc ille exceptum, neque enim labor, inpete dextra disicit et lacero diuisum dissipat artu. dotatus tacitae uirtutis munere factum occulit atque animo contentus teste laetatur. post aliquot redit ipse dies praedamque requirit: hic uero. horrendum ac dictu mirabile monstrum, mella uidet mediis in faucibus esse leonis flauenti permixta fauo. quae protinus aufert et gustu temptata suo fidentior offert fratribus egregiis iuuenis. iamque esse timori coeperat eximio uirtutis nomine multis. ter denis igitur pariter comitantibus exit praestanti uirtute uiris; tunc quaestio cunctis ponitur et plectens ignaros multa iocatur. ut uestes niueo confestim stamine textas exhibeant. si uera queant non promere fatu. incipiens uaria conuoluit uerba figura: "Ex mandente uiri communis prodiit esca. dulcius atque fauo ualidi de corpore fluxit." id cum ueridico nullus depromeret ore et septem post poena dies remearet amicis, confusi struxere dolos sociumque perosi ad ciuem uenere suam. quam diximus ante conubio placuisse uiro. rogitantque minaces. Samsone ut luso secretum nuntiet: ac ni id faciat. flammas testantur uindices esse. territa femineo permulcet pectora fletu dura uiri: nam clausa tegit. memoransque. parenti et matri non dicta suae cur garrula poscat? sed quid femineus non tendat cogere fletus ? uincitur ac tacitae mentis secreta renudat. et docet illa uiros. septena in luce diei occiduus dubio pallebat lumine mundus: respondent socii: „ Quid melle dulcius. aut quid fortius esse potest crines uibrante leone V coniugis esse dolos confestim noscitat heros et simul: "O iuuenes, non haec sententia uestra est: nam nisi me blando lactasset femina suasu, cognita non fuerat permixtis quaestio causis.- spiritus inde dei iuuenem dimittit in hostes; ter denos detruncat ouans et cuncta ruentum uictor habet uestesque suis, quas dixerat, offert. paulatimque uiro uirtutum semina crescunt; nam socer ambiguae ductus cupidine mentis denegat uxorem iuueni atque ipse negatam conloc]at externo. ne post accensus et acer restitujat fortasse petat, natuque minorem promittit, si] forte uelit. "Pro maximus ultor!- exclamat] toruisque [ex] oculis inmane minatur ulturus] que diu multum pro talibus ausis actut]um excidii. quo saeuiat. inuenit usum; ter cen]tum uulpes alacer capit hasque reuinctis inter se] caudis binasque ex ordine iunctas passim] perque oleas uinetaque collis amoeni mittit] agens caudisque ardentes lampadas indit. quae] uix dimissae campos petiere feraces. quocumque ad]celerant incendia lata trahentes. ilicet] ignis edax uentorum flatibus auctus uoluitur:] exuperant flammae tractaeque secuntur. nec lat]uere doli. cultorum conflua turba tam] grauibus mactata malis se congregat atque uxorem dudum iuuenes ipsumque parentem flammis] iniciunt tectaque ussere domorum. sic tum]ulus, quod poena, fuit; quod flamma, sepulchrum. illum] acuit uindicta grauis. nam multa minatur. hostibus at]que suis uasta dat strage ruinam. inter]ea iuuenes odio ter mille calescunt de] luda tribu, Samsonem ut milite tanto inte]rimant unumque petant tot milia ferro. sed] iuuenis mox arma capit sociosque precatur in]stantes. ut bella sinant pro laude capessi. ut] uoluit. est facta fides: tum uincula piomunt stup]pea. quae nouies conectunt bracchia nodis; p]ellitur e saxo. Maxillae aduentat ad oram turba]que collecta gaudebat uisere captum. dumque auidi intentant dextras fremituque minantur horrisono, trahit ille manus et linea rumpit uincula, tum curuam — nam quid non ira ministret ? — maxillam tardi conixus stringit aselli: hac mille (res mira) uiros pulsatque necatque. cumque sitis sicco iuuenem pulmone moneret auxilium sperare dei, qui semine nullo cuncta creat, cui, cum uoluit. res torrida fons ?st.. qui iussu uel sicca rigat, uel flumina siccat. qui uastos inter scopulos heremumque calentem inriguos duris laxauit cotibus amnes: nec mora, cum leui maxillae in osse patescens rima fluit flumenque tremit fugiente meatu. expletur iuuenis caelesti e gurgite potus. mira facit et magna uidet, laudanda meretur, cuius imperio bis denis Iudaea pollens orbibus enituit. duce hoc et milite fidens. inde abiit Gazamque uenit, ubi femina uilis iuuenibus calidis uendebat saucia noctes. hanc adiit. quae prima fuit mox causa pericli. ecce uolat Gazaea manus atque obice duras emunit portas et ferrea uincula subdit: inclusum retinens ut capto ludere gestit. nocte fere media Samsonem somnia linquunt; excitus inmane furit: tum limina pulsans conuellit geminos stridenti a cardine postes succedensque oneri cursim super ardua defert eminus oppositi montis iuga. atque periclis fortior (hinc) Dalilae capitur bellator amore. hanc omnes adiere uiri. quos liuor agebat inuictum superare uirum, ut iuncta cubili. dulcibus inlecebris lenitum mulceat et mox. quae uires fomenta nouent. quae semina tantum robur alant.: natura fiat tam fortis an arte? quae si dicta canat, donandam munere firmant. oratus iuuenis: "Si septem uinciar una uafer ait neruis. quos nondum deserit umor. omne robur perdam cunctisque ignauior exstem." instruit illa suos fallentem femina fallens. artatur iuuenis neruorum robore duro. quos modico adtractu ceu mollia uellera rupit. consultusque dehinc restes fert esse timori intactos, qui nulla fiant uei-sura soluti. inligat illa uirum, cum iam defessa labore proflarent tenuem marcentia pectora somnum. ut primum sensit nodos. euerberat auras et risit similes ceu ducit aranea casses. bis uariis elusa modis tamen ausa precari rursus adumbrato temptat Samsona rogatu. respondit diuersa satis nec uera petenti: "Tu crines dissolue meos rursusque retorquens texe memor. ulnam plectens non amplius unam; sic fiet, ut uirtus pereat spoliata uigore." quae fuerant praedicta. facit trepideque reuoluens suspensa nectit dextra palisque reflectens inligat et captum sociis Dalila resignat: exiliens reicit palos crinemque renodat. nil totiens periura timet totiensque repulsa denuo] adiurat lacrimis male sana paratis omnemque ad]sciuit. quo sit facilior, artem. nec iam fert] fictos mens emollita maerores et frau Idem, sed dira sibi patefecit amatae. "Nazaraeus] ego domini sum, crede, perennis. et uirtus] in crine mihi est nec lamna capillos ferrato] mucrone secat: qua si quis adacta cerui]cem faciat nudato uertice caluam. is cer]tus mihi finis erit uirtutis inemptae." his dict]is manifesta fides: mox munere sumpto Samsonem] mulier gremio fouet; eximit omnes uires at]que comas tonsor mercede locatus. excutit]ur Samsona toro. mutatus et idem prensatur]. unaque deus cum robore linquit. confestim] gemino uiduatur lumine; namque orbibus] effossis uacuas liquere lacunas et ma]eret dura constrictus compede crura; attamen] haut nouit. quam caecus possidet, umbram. carcere] conclusus molam rotat inpete dextra: pondere s]ic gemino laterum sibi subuenit usus. nec mora] longa die crinis redeuntis honore caesa]ries rediuiua fuit. quae tempore eodem restituit] secum pariter roburque decusque. ecce] die quodam proceres coiere frequentes fact]uri sollemne deo, quem uana colentes num]en habent. Dagona uocant et nomine pristim. hic] dum depositi Samsonis clade laetantur ads]tantis longe media testudine templi. acciri iussere uirum iam uincere promptum. is]que mori iussus trahitur risuque solutis praebet nequitiae caeco de lumine causas. forte domus tota gemina subeunte columna pendebat: has inter agens constringit utramque amplexuque tenet toto retroque residit. ut nisu maiore ruat. dominumque precatus ultricem traxit propria cum morte ruinam. quo pater orbatus fratresque et pignora cuncta conueniunt functumque dolent decorantque sepulchro. [hunc sequitur Semada ducem. qui fortibus ausis sescentos perimit et tempora laeta reducit.] Haec inter Micia petit pergrande talentum argenti matrem. quod sanctum femina fidens esse docet uotumque deo. sed tempore certo reddendum; mox celsa facit donaria sancto et theraphin templumque deo. sinibusque repletis, qui minor est natus, domino fert dona sacerdos. post ludam Micia legit. sedemque quaerentem congesto secum donorum munere nectit adsumptusque dei meruit sacraria uotis. ecce tribus Dana subito noua regna requirens mittit oratores socio de corpore quinque. scrutantes, ut cuncta probent, quae portio terrae sit melior, qua deinde iuuet conponere sedes. hi dum circumeunt saltusque ac deuia lustrant. ad ludam ueniunt socio sermone serentes, quid faciat, quae sacra nouet? poscentibus ille quae postquam exprompsit, conpulsus consulit, alti et domini mandata dei ueniamque supernam exhibuit, iussosque dehinc discedere laudat. haec reduces docuere suos; iamque agmine denso sescenti ueniunt. ephudem et sculptile portant et theraphin, secumque rogant consistere ludam. quem cum Micias profugum reuocare pararet, pellitur; adscitus non uult remeare sacerdos. Laisa bello petitur tectisque crematis amittit sedes et maestis denegat arces. uincentumque manus studio se conlocat illic et nomen tribule dedit; nam Dana uocatur. Vir quidam Leuita fuit, qui coniuge nulla concubitum de serua petit. haec dedita cessit dissocians conmune iugum infensaque longe auolat et spreti refugit consortia lecti. quam cum sollicite uellet reuocare maritus. conmunem famulum secum et iumenta ducebat ad socerum ueniens natamque ex foedere oscit; promittit blandeque fouet sensimque tenendo inlicit, ut secum maneat. mox ille residens uescitur et placida securus sede quiescit. DEPERDITORUM CARMINUM RELLIQVIAE — REGVM 1 — KEGVM II — REGVM III — REGVM IIII — PARALIPOMENON I — PARALIPOMENON II IVDITH HESTER — IOB — INCERTAE SEDIS [retractationes] denique quaesitos tetigit tamen ille penates. . praecaue nunc miser nec te dum nescis et audes obrepit partemque secat de ueste fluenti. .. quasi uermiculus ligni tenerrimus .. . hunc sequitur Semada ducem, qui fortibus ausis sescentos perimit et tempora laeta reducit. XXIII. Cypr. poet. hinc repetita sacri gradiens per moenia templi distento et plenam monstrantes uentre saginam. purpureis maior Persarum in sede tyrannis . partitusque meis iustos indico labores iussit ut obrizo non parui ponderis auro a lanigerae pecudes et equorum bellica pubes Omnibus attamen his sat perstat. quod uoluisti. Angelico monitu repetunt sed regna Canopi. nec lupus insidians Christi deroderet agnos. captiuamque manum deformis seruitus urget. contulit atque seni suffragia sancta salutis. ------------------------------------------------------------ https://www.sermonindex.net/fathers/cyprianus-gallus-heptateuchos-latin/