MATTHEW 5

1 Jesus ná¹ee biké’ anáÅseeÅíí yiÅtsÄÄgo dziÅyú hayaa: áígee nezdaago bitsiÅke’yu aÅdó’ baa hikai: 2 YiÅ ch’ídaago’aah nkegonyaa, gáá¹Ã­Ã­go: 3 Hadíí ídaagoch’iyolba’íí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’yú dahsdaahÅ bilaÅtőáhgee daanliiníí itah daanlįį. 4 ChaaÅ nadaakaihíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: bá nádaagodojÇ«Ç«Å. 5 Bijíídí’ isht’edaagodnt’ééhíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: ni’gosdzáŠdá goz’ÄÄ nt’éégo bíyéé doleeÅ. 6 NzhÇ«Ç«go ágot’eehíí dázhǫ́ hádaat’įįhíí bighÄ shiá¹Ã¡’ hik’e dibá’ daanliiníí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí náda’doldįįÅ. 7 BiÅ daagoch’oba’íí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: bíí aÅdó’ baa goch’oba’ doleeÅ. 8 Bijíí biyi’ daagozhóóníí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ daidoÅtsééÅ. 9 IÅch’į’gont’ééhíí benadaago’aahíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: áí Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ bichÄgháshé daabiÅdi’á¹ii doleeÅ. 10 NzhÇ«Ç«go ágot’eehíí ye’ádaat’eehíí bighÄ bich’į’ nadaagoch’inÅkaadíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’yú dahsdaahÅ bilaÅtőáhgee daanliiníí itah daanlįį. 11 Shíí shighÄ ná¹ee yati’ yee daanohwokáaÅyúgo, nohwiniidaagodnÅsįyúgo, Åa’íí Åéda’iÅchoogo yati’ dénchÇ«’éhíí yee nohwaa yádaaÅti’yúgo, nohwiyaa daagozhǫ́ǫ́ le’. 12 NohwiÅ daagozhǫ́ǫ́ le’, dázhǫ́ nohwiÅ daagozhǫ́ǫ́ le’: yaaká’dí’go ízisgo ágot’eehíí nohwaa hi’né’ doleeÅ: nohwíí dánohwintségo Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ binkááyú nada’iziid n’íí da’ágát’éégo bich’į’ nadaagoch’inÅkaad ni’. 13 Nohwíí ni’gosdzáŠbi’ishįįh daanohÅįį: áídá’ ishįįhíí doo nk’ǫ́ǫ́zh da silįįyúgo, nt’é bee nk’ǫ́ǫ́zh ánálá¹e’? Doo nt’é bee nÅt’éé da, daazhógo ch’élkáadgo biká’ nach’ikai doo. 14 Nohwíí ni’gosdzáŠbiká’ ná¹ee bá’idindláádíí daanohÅįį. DziÅ biká’yú ízisgo kįh nagozá¹il dahgoz’ÄÄyúgo, doo hagotéégo nant’į’ da. 15 Åa’íí ik’ah kÇ«’íí ch’idnÅtÅah lę́k’eyúgo, doo táts’aa biÅ hayaa nch’i’áah da go’į́į́, áídá’ ik’ah kÇ«’íí biká’ dahnásiÅt’áhé biká’ dahch’iÅt’aah go’į́į́; áík’ehgo hadíí kįh yuá¹e’ naháztaaníí dawa yee daago’įį. 16 Ná¹ee biá¹Ã¡Ã¡Å nohwits’ą́’ idindláád le’, áík’ehgo nÅt’éégo ánádaaht’įįÅíí daayo’įįgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahŠízisgo at’ééhíí bee ch’í’á¹ah ádaanoÅsį. 17 Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ yegos’aaníí dagohíí Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ binkááyú nada’iziid n’íí bek’e’eshchiiníí doo ánábiyishdįįhyú níyáá daashoh’á¹Ã­Ã­ da: doo ánábiyishdįįhyú níyáá da, áídá’ dawa begolá¹e’go níyáá. 18 Da’aá¹ii gánohwiÅdishá¹ii, Yáá hik’e ni’gosdzáŠbiÅgo bech’ígoá¹Ã¡hzhį’ begoz’aaníí biyi’dí’ ayą́hágo isdzohíí Åa’íí dahts’idiÅhiÅíí doo daazhógo dá dahgoz’ÄÄ nt’éégo da, ÄÄÅ alzaazhį. 19 HadíŠdíí Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ yegos’aaníí ayą́hágo ágot’eehíí ndi doo yikísk’eh at’éé dahíí, Åa’íí áík’ehgo ná¹ee yiÅ ch’ídaago’aahíí, áŠyaaká’yú dahsdaahÅ bilaÅtőáhgee daanliiníí bitahyú dázhǫ́ doo ílį́į́ dahíí bee hojíí doleeÅ: áídá’ hadíŠdíí begoz’aaníí yikísk’eh at’ééhíí Åa’íí yee iÅch’ígó’aahíí, áŠyaaká’yú dahsdaahÅ bilaÅtőáhgee daanliiníí bitahyú ízisgo at’ééhíí bee hojíí doleeÅ. 20 Begoz’aaníí ye’ik’eda’iÅchíhi hik’e Pharisees daanlíni bitisgo nÅt’éégo ádaanoht’eeyúgo zhą́ yaaká’yú dahsdaahÅ bilaÅtőáhgee daanliiníí itah daahÅeeh go’į́į́, nohwiÅdishá¹ii. 21 Doo áníidá’ díí k’ehgo ná¹ee bángot’ÄÄgo daadesots’ÄÄ ni’, Doo iziÅhéé da; hadíŠizisâhįį’íí góyéégo bágoz’áni at’éé, golzeego: 22 Ãídá’ gádaanohwiÅdishá¹ii, HadíŠbik’isn doo nt’é bighÄ dayú yik’ená¹iihíí góyéégo bágoz’áni at’éé: hadíŠbik’isn, Ráca, yiÅá¹iihíí baa yá’iti’go bágoz’áni at’éé: hadíŠbik’isn, Doo gonyą́ą́ da, yiÅá¹iihíí ch’iidn bikÇ«’ diltÅi’ yuyaa bágoz’áni at’éé. 23 Ãík’ehgo bech’okÄÄhíí biká’ dahnási’á¹iÅíí goz’ÄÄgee nt’éhéta Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ baa nánné’yúgo, nik’isn biÅ dahgosíÅÅ’ÄÄhíí bínálá¹iihyúgo; 24 Da’áígee da’ch’okÄÄh goz’ÄÄgee nt’éhéta nánné’ n’íí siné’dá’ nik’isn bich’į’ ná¹Ã¡hgo iÅk’ínágodoÅdÇ«Ç«h; áídí’ t’ÄÄzhį’ nádÅdáhgo áníita Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ baa nánné’. 25 HadíŠnaa dahgoz’aaníí dagoshch’į’ biÅ iÅk’ínágodnÅdǫ́ǫh, yáná’iti’héyú biÅ hi’ashdá’; dahyúgohíí dánko aayánáltihíí yaa nide’ahi at’éé, aayánáltihíí aasitíni yaa niÅtéehgo ha’aniÅt’e’. 26 Da’aá¹ii doo ch’ínánódáh át’éé da, dá ÄÄÅ na’íÅá¹ilgo zhą́, niÅdishá¹ii. 27 Doo áníidá’ ágádaach’iá¹iigo ba’ikodaanohsį láŠshį, Doo nant’į’ nahkai da, golzeego: 28 Ãídá’ shíí gádaanohwiÅdishá¹ii, Ná¹ee isdzán dázhǫ́ hát’į́į́go dénchÇ«’égo yineőįįdíí iÅk’idá’ bijíí biyi’ yuyaa nant’į’ deyaa. 29 Niá¹Ã¡Ã¡ dihe’nazhiá¹Ã©Ã©gohíí nchÇ«’go ánát’įįŠáníÅsįyúgo ha’aahgo yó’oÅá¹e’: nits’í Åahzhį’ da’ádįhyúgo doo nzhÇ«Ç« da, áídá’ nits’í dabiighago ch’iidn bikÇ«’ diltÅi’ yuyaa, hell holzéhi, oni’dolt’e’yúgo itisgo doo nzhÇ«Ç« da. 30 Nigan dihe’nazhiá¹Ã©Ã©gohíí nchÇ«’go ánát’įįŠáníÅsįyúgo nadnÅgeeshgo yó’oÅt’e’: nits’í Åahzhį’ da’ádįhyúgo doo nzhÇ«Ç« da, áídá’ nits’í dabiighago ch’iidn bikÇ«’ diltÅi’ yuyaa oni’dolt’e’yúgo itisgo doo nzhÇ«Ç« da. 31 Gánádaadi’á¹ii ni’, HadíŠbi’aa yó’onáyíÅt’e’ hat’ííníí, naltsoos yiká’ iÅk’ínát’aash: 32 Ãídá’ shíí gádaanohwiÅdishá¹ii, HadíŠbi’aa doo ná¹ee Åa’ yiÅ nant’į’ na’aash dadá’ yiÅ iÅk’ínát’aazhyúgo, nant’į’ naghaago áile’: hadíŠisdzán yó’oÅt’e’ n’íí yiÅ ná¹Ã¡Ã¡yúgo, áí ná¹eehíí yiÅ nant’į’ na’aash hileeh. 33 Doo áníidá’ gádaach’iá¹iigo ba’ikonaadaanohdzį láŠshį, Doo daazhógo nitÅ‘a dahnádinlá¹iih da le’, áídá’ Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ binadzahgee hagot’éégo áná¹iihíí k’ehgo áÅle’: 34 Ãídá’ shíí gádaanohwiÅdishá¹ii, Doo yaaká’ bee nohwitÅ‘a dahnádaadidoÅá¹iih da; áígee Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ nant’aago dahsdaahíí bighÄ: 35 Åa’íí doo ni’gosdzáŠbee nohwitÅ‘a dahnádaadidoÅá¹iih da; áí Bik’ehgo’ihi’á¹aÅ dahnádil’iséhi at’éé: doo Jerúsalem ndi bee da; áí ízisgo kįh gozá¹ilíí nant’án ízisíí golínihi at’ééhíí bighÄ. 36 Doo nitsits’in ndi bee nitÅ‘a dahnádinlá¹iih da, nitsizíl daÅa’á ndi doo Åigaigo dagohíí diÅhiÅgo áóléh át’éé dahíí bighÄ. 37 Ha’oh, dagohíí, Dah, zhą́ daadohá¹ii, doo nohwitÅ‘a dahnádaadidoÅá¹iih da ndi da’aá¹iigo ádaadohá¹ii: Åa’ihíí nchÇ«’ihíí bits’ą́’dí’go at’éé. 38 Doo áníidá’ gádaadi’á¹iigo ba’ikodaanohsį láŠshį, Nohwiá¹Ã¡Ã¡ hayi’ą́ą́yúgo biá¹Ã¡Ã¡ hanádoh’aaÅ, nohwiwoo hayi’ą́ą́yúgo biwoo hanádoh’aaÅ: 39 Ãídá’ shíí gádaanohwiÅdishá¹ii, Ná¹ee nchÇ«’go nohwich’į’ at’ééhíí doo bich’į’ t’ÄÄzhį’ ádaanoht’ee da: hadíŠnitÅ‘aah yonÅts’į́yúgo, Åahzhiá¹Ã©Ã© bich’į’ nnanínt’aah. 40 DahadíŠni’íí bighÄ naa yá’iti’dá’ nahayiiÅtsóozyúgo, ni’íícho aÅdó’ doo baa Åchį’ da. 41 DaÅa’á dahgostÇ«’yú niÅdeyoodyúgo, nakidn dahgostÇ«’yú biÅ n’áash. 42 HadíŠdant’éhéta níyókeedíí baa nné’, hadíŠdant’éhéta bá ch’íÅné’yúgo doo bich’į’ t’ÄÄzhį’ hóÅtÄ’ da. 43 Doo áníidá’ gánádaadi’á¹iigo ba’ikonaadaanohdzį láŠshį, Nit’ahdí’ gólííníí zhą́ niÅ nzhÇ«Ç«dá’ nik’ená¹iihíí bik’ená¹Ã­ih le’. 44 Ãídá’ shíí gádaanohwiÅdishá¹ii, Nohwik’ená¹iihíí nohwiÅ daanzhÇ«Ç« le’, yati’ yee daanohwokáaÅíí biyaa daagozhǫ́ǫ́ doleeÅ daahoh’á¹Ã­Ã­ le’, hadíí biÅ daanoÅchÇ«’íí nÅt’éégo bich’į’ ádaanoht’ee le’, nchÇ«’go nohwich’į’ ádaat’eehíí Åa’íí nohwiniidaagodnÅsiníí bá da’ohkÄÄh le’; 45 Ãík’ehgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahÅ bizhaazhé daanohÅįį: áŠnchÇ«’íí hik’e nzhÇ«Ç«híí dáÅeÅt’eego biká’zhį’ ya’áí hanadáhgo áyíÅsį, nÅt’éégo at’ééhíí hik’e doo dábik’ehyú ádaat’ee dahíí dáÅeÅt’eego biká’ nagoÅtįįhgo áyíÅsį. 46 Hadíí biÅ daanohshooníí zhą́ nohwiÅ daanzhÇ«Ç«yúgo, nt’é bighÄ nohwich’į’ nahi’á¹Ã­Ã­Å? Tax bich’į’ nadaahi’á¹iiÅíí ndi hadíí yiÅ daanzhooníí biÅ daanzhÇ«Ç« ya’? 47 Nohwik’isyú zhą́ bilák’e nádaadoÅá¹ihyúgo, Åa’ihíí hant’é bee bitisgo ádaanoht’ee? Tax bich’į’ nadaahi’á¹iiÅíí aÅdó’ da’ágát’éé ya’? 48 Ãík’ehgo nohwiTaa yaaká’yú dahsdaahÅ dázhǫ́ nÅt’éégo at’éé, nohwíí aÅdó’ ágádaanoht’ee le’.