Aposol 7
PNG1 Stiwen keu jakeÅe al waÅgigetka kini jike galöm bohonÅan kewö qesim waÅgiyök, “Keu mi ölÅa me muneÅa?" 2 Qesim waÅgiiga likepÅi kewö meleÅnök, “Aziurup, iwi darumuni, nöÅön kewö jibi mötket: Nanine ambönini AbrahamnöŠMesopotemia gölmenöŠmaliga asakmararaÅ ToÅi Anutu yaÅön asuhum waÅgiiga Mesopotemia mosöta Haran mirinöŠanda malök. 3 AnutunöŠkewö jii mörök, ‘Gi nangi miri gölmegi aka tinitosolomurupki eÅgömosöta gölme kun kondel gihimami, mönö miaÅgöreÅ anda malman.’ 4 Mewö jii möta Kaldia gölme mosöta Haran gölmenöŠanda malök. MiaÅgöreÅ mali iwiÅan kömui AnutunöŠmelaim waÅgiiga iÅini nalö kewöÅe ki maljei, mönö gölme kiaÅgöreÅ kaba könahiba tata malök. 5 Gölme kiaÅgöreÅ tata maliga AnutunöŠgölme kitipÅi borom kun köna tamböÅaÅgö dop mi qahö buÅa qem waÅgiyök. Gölme kiaÅgö toÅi qahöpmahöp qahöpmö, Abrahamgö gwölönarökÅi qahö ahuiga AnutunöŠnalö miaÅgöreÅök yaÅgö keu qeljiÅe kewö jiba jöhöyök, ‘NöÅön gölme ki mi gi aka göhö andöge gwölönarökurupki ahumei, mönö eÅgöra eÅgibi miaÅgö toÅi akÅe.’ 6 Mewö jiba toroqeba keu kewö jiyök, ‘Göhö gwölönarökurupkan gölme kungen anda kian aka malme. Kian aka malgetka gölme miaÅgö toÅi yeÅön jöhöm eÅgigetka toÅinaÅgö welenÅini öne qeba malme. Mewö malgetka tulumgöm eÅgigetka nup lömbötÅi lömbötÅi öne megetka söÅgöröÅi qahö eÅgigetka (yara) yambu 400:gö dop wahöjaliÅ qakÅe malme. 7 Mewö malmemö, nöÅön könaÅgep gölme ambazip welenÅini qeba malmei, mi keunöŠala jim teköm eÅgimam.’ Mewö jiba toroqeba jiyök, ‘Mewö asuhuiga gwölönarökurupkan gölme mi mosöta gölme kiaÅgöreÅ liliÅgöba kaba waikni memba möpöseim niÅgiba malme.’ Mewö. 8 “AnutunöŠAbrahamgöra mewö jiba aiwesök kewö akÅegöra jii mörök, ‘IÅini nömbuk jöhöjöhö akÅegöra mönö nöÅgö aiwesök esöÅini köla azi sileÅine yandiba malme.’ MiaÅgö dop AbrahamnöŠnahönÅi Aisak ahuiga silim 8 aiga miaÅgöreÅ aiwesök mi sileÅe yandiyök. AisaknöŠnahönÅi Jeikob qiwikÅaiba aiwesök mi yandiyök aiga JeikobnöŠnahönurupÅi qiwikÅaim eÅgiba miaÅgö dop yandim eÅgiyök. Jeikobkö nahönurupÅi 12 yeÅön Israel neÅgöreÅ ambösakonurupnina aket. 9 “Ambösakonurupninan munÅini Josef mi andö qem waÅgiba bohonÅi memegöra algetka tosatÅan söÅgöröÅi memba waÅgita Ijipt kantrinöŠanda algetka malök. MiaÅgöreÅ malökmö, AnutunöŠyambuk kinök. 10 Yambuk kiniga köÅjiliÅ könaÅi könaÅi qakÅe öÅgöi möröhi, körek mieÅgöreÅök mönö meköm waÅgiyök. Meköm waÅgiba kalem möriamÅi waÅgii mötkutukutuÅi ölöpÅan asuhuyök. Mi asuhuiga Ijipt kantrigö farao kiÅ yaÅgö jeÅe aÅgori ehi dop köliga azi kembu kuÅgum waÅgii Ijipt kantri aka farao kiÅgö jakömbuak miri yuaiÅi galöm köl eÅgiba malök. 11 Galöm köl eÅgiiga bödi nalöÅi kam kuÅguiga Ijipt pakpak aka Kenan gölme mi dop kölök. MiaÅgöra ambazipnöŠkahasililiÅ ketaÅi möta malget. Mewö mala nanine amböurupninan nene miwikÅaibingö meme yaÅgap meget. 12 “Mewö megetka ‘Ijipt gölme miaÅgöreÅ padi ahöza,’ mewö jigetka JeikobnöŠmörök. Mewö möta nahönurupÅi, nanini amböurupnini mi nalö mutukÅi melaim eÅgii miaÅgöreÅ anget. 13 Mewö anda mala liliÅgöba iwiÅinaÅgöreÅ kaget. KönaÅgep indimÅi kun kunbuk angetka JosefnöŠkönaÅamÅi indeli mötket. Mötketka farao kiÅnöŠmewöÅanök tinitosolomÅi eÅgeka könaÅini möt kutuyök. 14 Möt kutuiga JosefnöŠkeu ala iwiÅi Jeikob aka tinitosolomurupÅi pakpak mi köl öröm eÅgii yaÅgöreÅ anget. Ambazip angeri, yeÅgö jaÅgöÅini mi 75 ahök. 15 “Jeikob mewö waÅgitketka Ijipt gölmenöŠanök. Anda mala miaÅgöreÅ kömuyök. Amböurupninan mewöyök kömum teköget. 16 Kömum tekögetka qamötÅini memba aÅguba Kenan gölmenöŠliliÅgöba Sekem mire kaba löm köl eÅgiget. Mönöwök AbrahamnöŠSekem (Sikem) mala gölme kun azi qetÅi Hamor yaÅgö gwölönarökurupÅi yeÅgöreÅök moneÅnöŠsöÅgöröÅi meyöhi, mönö miaÅgö qaksiriÅe köt köteÅ urorohoba miaÅgöreÅ al eÅgiget.” Mewö. 17 StiwenöŠtoroqeba kewö jiyök, “AnutunöŠmönöwök jöhöjöhö keu Abraham waÅgiyöhi, mi ölÅambuk akÅapkö nalöÅi töriba dopdowiyök. Dopdowiyöhi, miaÅgö dop Israel yeÅön Ijipt gölmenöŠahum sehiba malgetka kambuÅinan qariba öÅgöyök. 18 Qariba öÅgöiga farao kiÅ kunöŠwahöta könahiba Ijipt galöm köl eÅgiyök. KiÅ dölökÅi miaÅön Josefgö könaÅi mi qahö möta malök. 19 YaÅgö könaÅi kude möta nanini könagesö mi isimkakalek qakÅe tilipköba amböurupnini mulumgöm eÅgii malget. Mewö malgetka kiÅnöŠköhöiba Israel kewö jim kutum eÅgiyök, ‘IÅini mönö morö azi sepsepÅini memba yaigepÅe anda onöŠgilgetka geba kömume.’ 20 “wö jiiga nalö miaÅgöreÅök morö kun qetÅi Moses asuhuyök. AnutunöŠi eka möri dop kölök. MosesnöŠahuiga iwinamÅan i köiÅ karöbut miaÅgö dop miriÅire galöm köla malohot. 21 KöiÅ karöbut mi teköiga namÅan waÅgita yaigepÅe anda köndenöŠo qakÅe ala mosörök. Mosöta ani farao kiÅgö böratÅan miwikÅaiba meiga nahönÅi aiga galöm köl waÅgii malök. 22 Mewö maliga Ijipt yeÅgöreÅ mötmöt aka aiaka pakpak mi kusum waÅgigetka miaÅgö dop Ijipt yeÅgöreÅ mötkutukutu azi ketaÅi ahök. YaÅön keuÅi aka ahakmemeÅi mi ösum-mumu qakÅe jiba aka malök. 23 “Mosesgö (yara) yambuÅi 40 teköiga miaÅgöreÅ Israel darumunurupÅi yeÅgö prowinsnöŠanda eÅgekÅamgö mötmöriba keuÅi jöhöba anök. 24 Anda Ijipt azinöŠIsrael azi kun yambuk öne töhön aÅgururuk aka öröm ureim ak waÅgiba qeyöhi, mi ehök. Mi eka anda Israel azi mi bauköm waÅgiba andöÅe anda likepÅi meleÅda Ijipt azi mi qeba qem kömuyök. 25 Qem kömuiga AnutunöŠMosesgöreÅ nariba Israel ambazip farao kiÅgö böröÅeyök meköm eÅgimamgöra kukösum waÅgii kayök. YeÅön Moses eka könaÅi mewö ölöp möt asarize, mewö mötmöriyökmö, yeÅön mi qahö möt asariba öne tönpin malget. 26 “Miri giaÅiiga kunbuk yeÅgöreÅ ani Israel azi yahötÅan auyohotka etkehök. Etkeka esapköba sutÅire luai ahumapkö möta kewö jiyök, ‘Azi yahöt, iÅiri darumuna. NanÅiri mohot miaÅön mönö wuanöÅgöra mewö ayuhum aÅguzahot?’ 27 Mewö jiyökmö, azinöŠalaÅi mem bölim waÅgiyöhaÅön mönö Moses könöpuk utala kewö jim waÅgiyök, ‘Gi mönö neÅgöreÅ galöm aka jimtekötekö azia akzan me? DaÅön mewö kuÅgum gihiiga kinjan? 28 Gi uran Ijipt azi qenöŠkömuyöhi, mönö mewö ni nuÅgumamgöra jizan me?’ 29 Mewö qesim waÅgiiga keu miaÅgöra aka Ijipt kantri mosöta ölöŠköla Midian gölmenöŠanda kiana malök. Mewö mala ambi memba nahönyahötÅi yahöt qiwikÅaim etkii malget.” Mewö. 30 StiwenöŠkeu toroqeba kewö jiyök, “Mewö malgetka (yara) yambu 40 teköiga miaÅgöreÅ MosesnöŠgölme qararaÅkölkölÅe liliköba kunduÅi qetÅi Sainai miaÅgö könaÅe mali Suep garata kunÅan asuhuyök. Mi ip köhösö kembaÅe könöp bölam asuhuba qahö jem kutuyöhi, miaÅgöreÅ asuhum waÅgiyök. 31 Mewö asuhum waÅgiiga tandök miaÅgöra welipköba könaÅi eka möt kutumamgöra kösutÅe ani AnutugöreÅök keu kun kewö kai mörök, 32 ‘NöÅön göhö ambösakonurupki yeÅgö AnutuÅina akzal. NöÅön Abraham, Aisak, Jeikob yeÅgö KembuÅina mala kota maljal.’ Mewö jii möta jönömÅi könahiba unduiga miaÅgöreÅ göröken uba ekÅamgö keÅgötÅi mörök. 33 “KeÅgötÅi mörökmö, KembunöŠkewö jii mörök, ‘Gölme tiba kinjani, mi gölme kömbukÅa. MiaÅgöra gi mönö köna esugi qeköman! 34 NöÅgö ambazip kambu-urupni Ijipt maljei, mi mulumgöm eÅgigetka sihimbölö qakÅe aum-möriba malje. NöÅön mi eka maljal. YeÅön osoÅgom eÅgui sahöt uletzei, nöÅön mi möt teközal. NöÅön yeÅgö böröÅineyök meköm eÅgimamgöra etzal. MiaÅgöra gi mönö dölki wahöta ki kanöÅga melaim gihibiga Ijipt anman!’ Mewö jiyök." 35 StiwenöŠkeu toroqeba kewö jiyök, “YeÅön Moses qaÅ köla köndat waÅgiba kewö jiget, ‘Gi mönö galöm aka jimtekötekö azia akzan me? DaÅön mewö kuÅgum gihiiga kinjan?’ Mewö qaÅ köla jigetmö, AnutunöŠMoses mi melaim waÅgiiga yeÅgö pom kembuÅina ahök. Suep garatanöŠip köhösönöŠbölam jeyöhaÅgöreÅ asuhum waÅgiyöhi, yaÅön mönö AnutugöreÅ buzup keu mi memba kaba uruÅi kuÅgui mekömekö aziÅina ahök. 36 Israel mekömekö aziÅina aka ambazipurupÅi mi aiwesök aÅgöletot könaÅi könaÅi memba Ijipt kantrinöhök meköba eÅguaÅgiriga mosöta Köwet PisikÅi miaÅgöreÅ kaget. Emu kagetka miaÅgöreÅ aka gölme qararaÅkölkölÅe mewöÅanök toroqeba aiwesök aÅgöletot murutÅi murutÅi mi (yara) yambu 40 miaÅgö uruÅe memba kondeli eka malget. 37 MosesnöŠpom kembuÅina mala Israel könagesö yeÅgöra kewö jiyök, ‘AnutunöŠJuda kambu eÅgö sutÅineyök kezapqetok azi kun möwölöhöba kuÅguiga ni ewö akÅa.’ 38 “Israel yeÅön gölme qararaÅkölkölÅe kaba malgetka pom kembuÅini aka nanine ambösakonurupnini yembuk mala könagesöÅini galöm köl eÅgiyök. Galöm köl eÅgiba kunduÅi qetÅi Sainai miaÅgöreŠöÅgöi Suep garata kunÅan keu jii möta yambuk malök. Mewö mala AnutunöŠmalmal köhöikÅaÅgö keuÅi sundan jii möta malöhi, yaÅön keu mi miaÅgö dop jiiga neÅgö BuÅaya ahök. 39 “YaÅön pom kembuÅina malökmö, nanine ambösakonini yeÅön keuÅi tem köl waÅgibingö ölan eÅgöhöiga andö qeget. Andö qeba utal waÅgiba uruÅini möÅaiiga Ijipt kantrinöŠkunbuk liliÅgöbingö sihimÅi mötket. 40 Mewö möta Mosesgö datÅi Aron yaÅgöra kewö jiget, ‘MosesnöŠpom kembunini aka Ijipt kantrinöhök meköba neÅguaÅgiriga kaini, yaÅön kunduÅe öÅgöba tandök denöwö akzawi, nini mi qahö mötzin. Mi qahö mötzinaÅgöra göÅön ölöp tandö lopioÅ menöÅga mieÅön jitÅememenini aketka könaÅine toroqeba anbin.’ 41 “Mewö jiba miaÅgöreÅök goul memba miaÅön lopioÅ kun bulmakau moröÅaÅgö tandök meget. Mi memba jöwöwöl memba kaba al waÅgiba lömbuaÅ ohoba yuai böröÅinan megeri, miaÅgö sösöÅgai aka möpöseiget. 42 Mewö aketmö, AnutunöŠmi eka ölan yöhöiga andö eÅgui Suepkö seÅgelau ToÅi waikÅini memba möpöseim eÅgimegöra eÅgömosörök. Kezapqetok azi AmosnöŠkeu kun ohoi Buzup KimbinöŠahözawi, mönö miaÅgö dop kewö aket, ‘O Israel ambazip, iÅini gölme qararaÅkölkölÅe kaba (yara) yambu 40:gö dop mala nalö miaÅgöreÅ sömbup jöwöwöl ohoba naluk tosatÅi memba kaba niÅgiba malget me qahö? 43 Mi qahöpmö, eÅön mönö bem qetÅi Molok yaÅgö opo seri koumÅi mi aÅguget aka bem qetÅi Refan yaÅgöreÅ seÅgelau imutÅi mi aÅguba kaba malget. EÅön imut lopioÅ mi waikÅiri memba möpöseim etkibingö meget buÅaÅina ahök. MiaÅgöra aka nöÅön mönö iÅini közöl eÅgibi kerökurupÅinan kaba eÅguaÅgitketka anda mala köröwen Babilon kantrigö andöÅe öÅgöba malme!’” Mewö. 44 “Ambösakonurupnini yeÅön gölme qararaÅkölkölÅe kaba mala Anutugö dangunuÅi kuÅguba opo seri jike memba aÅguba malget. Mi memba aÅguba AnutunöŠjikeÅi memegöra Moses jim kutum waÅgiba söpsöp imutÅi kondel waÅgii ehöhi, mönö miaÅgö dop meget kinök. 45 MosesnöŠambösakonurupnini galöm köl eÅgiiga yeÅön opo seri jike mi aÅguba malget. KönaÅgep JosuanöŠwahöta galöm köl eÅgii gwölönarökurupÅinan jike mi buÅa qem aÅguba toroqeba kaba mala kantri ki kaÅgotket. Kantri ki kaÅgotketka AnutunöŠgölme toÅi kambuÅi kambuÅi eÅguataÅgöi angetka gölmeÅini aÅgön köla meget. Memba tata malgetka kiÅ DeiwidnöŠasuhuyök. 46 “YaÅön asuhuba Anutu jemesoholÅe kalem möriamÅi miwikÅaiba kewö qesim waÅgiyök, ‘Anutu Jeikobkö bemÅi, göÅön ölöp jinöÅga nöÅön jim kutubi nini göhöra jöwöwöl jike bohonÅi membin.’ 47 Mewö qesim waÅgiyökmö, SolomonöŠjiiga Anutugöra jöwöwöl jike meget. 48 Mi megetmö, ÃÅgöÅgöÅi KetaÅi yaÅön azinöŠmiri böröÅinan megeri, miaÅgöreÅ qahö malja. MiaÅgö keuÅi kezapqetok azi kunÅan kewö ohoi ahöza, 49 ‘KembunöŠjiza: NöÅgöreÅ jakömbuak dum tatatni mi SuepnöŠahöiga gölme mi könanaÅgö döpÅi aiga miaÅgöreÅ tiba tatzal. IÅini mönö nöÅgöra miri tandökÅi denöwö megetka dop kölbawak? Me miri denikeaÅgöreÅ miwikÅaim niÅgigetka miaÅgöreŠöÅgöba luhut memba malbileÅak? 50 Yuai pakpak mi mönö nanak nani börönan miwikÅaim eÅgial mi mötze.’” Mewö. 51 “O qeqetal ambazip, eÅgö uruÅinan mönö duhuiga kopa akze! KezapÅinan köungöba qahö kötökÅi tohoza! Mi duhuzawaÅgöra AnutugöreÅ keu qetala kezapjupjup ahakze. AmbösakonÅinan UÅa TöröÅi tuarenjoÅ ak waÅgiba malgetka eÅön mönö yeÅgö dop toroqeba mewöÅanök UÅa TöröÅi sundan dop andö qemakze! 52 EÅgö ambösakonurupÅinan kezapqetok ambazip awamÅi qahö sesewerowero ak eÅgiba malget. YeÅgöreÅök daÅön mönö kahasililiÅ qahö miwikÅaiyök? YeÅön Azi SolanÅan asuhumapkö kezapqetok keuÅi jigetka i eÅguget kömuget. YeÅön kömugetka Azi SolanÅan nanÅak asuhuiga iÅini i mamalolo ak waÅgiba qeget kömuyök. 53 AnutunöŠgarataurupÅi melaim eÅgiiga Suepnöhök eta Köna keu eÅgigetka BuÅaÅini ahökmö, eÅön mi qahö tem köla malget.” Mewö. 54 StiwenöŠkeu mewö jiiga jike kaunsöl yeÅön mötkeri, mi uruÅini sounöŠqesiÅqesiÅi ewö qesiÅnök. QesiÅniga uruÅini könöp jeiga ambarik (amdabö) yöhöba wahöta kinget. 55 Mewö aketmö, UÅa TöröÅan Stiwengö uruÅi kokolak qeiga jeÅi SuepnöŠgöröken ui öÅgöiga Jisös Anutugö asakmararaÅ uruÅe euyaÅgöreÅ Anutugö böröÅi ölÅe kini ehök. 56 Jisös eka jiyök, “Mötket! SuepnöŠaÅaÅiiga Suep gölmegö Azi ÃlÅan mönö Anutugö böröÅi ölÅe kiniga ekzal." 57 Mewö jii möta qet gigilahögetka göju ketaÅi wahöriga kezapÅini böröÅinan gwözöÅda körekÅan luhuba anda qeraköba meget. 58 Mewö memba taon göraÅe örörahöba anda yaigepÅe ala kötnöŠkönahiba gila qeget. Mewö qegetka tosatÅan mi eka kinda malukuÅini qeköba mölohoba azi gwabö Solgö kösutÅe alget. 59 Mewö aka kötnöŠgila qebayök kingetka StiwenöŠAnutugö köuluköba kewö jiyök, “O Kembu Jisös, gi mönö uÅani memba aÅgön kölman!" 60 Mewö jiba siminÅan geba köla qet gigilahöba jiyök, “Kembu, siÅgisöndok ki akzei, miaÅgö lömbötÅi mönö yeÅgö qakÅine kude alman!” Mewö jiba nöŠqeba kömuyök. Mewö.