Matthew 13

1 Taavrumani uvlumi Jesus anikami tupiÄ¡miñ, utlautiniqsuq narvam siñaanun aquvitluniasii. 2 Iñugiallapiaqtuat iñuich katirviginiÄ¡aat avatlugu. Kiisaimma ikiniqpuq umiamun aquvitluni, iñugayaaqpaurat makitaplutiÅ narvam siñaani. 3 Aasiiñ Jesus-Åum uqautiaqsiñiÄ¡ai iñugiaktuanik atrikusautinik itnaqhuni, “Iñugguuq nunaliqiri nautchiityaÄ¡niqsuq. 4 NautchirripkaqÅugu nautchiaksrat iḷaÅich katagaÄ¡niqsut apqutmun, aasiiñ tiÅmiurat niÄ¡ipḷugich. 5 IḷaÅitsuli katagaÄ¡niqsut uyaÄ¡auruamun nunamun nunaqapiaÅitchuamun, aasiiñ nauplutiÅ qilamik atakkii nunakitḷuni, 6 aasiiñ siqiñiq nuipman pasikÅÌ£ugich pannaqÅuÅniÄ¡ai atakkii kaÅiḷiviksraitḷutiÅ. 7 Suli iḷaÅich nautchiaksrat katagaÄ¡niqsut akunÄ¡atnun kakitḷaÄ¡nat, aasiiñ kakitḷaÄ¡nat naukamiÅ nagguviksraiġñiÄ¡aich nautchiaÄ¡iksaat. 8 Aglaan iḷaÅich katagaÄ¡niqsut nunagiksuamun, aasiiñ nauriñiqsut asianik iñugiaksipḷugich, iḷaÅich atautchimiñ tallimakipiaÅuttaaqhutiÅ naaga piÅasukipiaÅuttaaqhutiÅ naaga iñuiññaq quliÅuttaaqhutiÅ." 9 Aasiiñ Jesus nipliġñiqsuq, “Kiña siutiqaqtuaq naalaÄ¡niḷi." 10 MaliÄ¡uaqtaiñ utlakÅugu Jesus apiqsruÄ¡niÄ¡aat, “Suvaata uqaqpich iñuÅnun atrikusautitigun?" 11 Jesus-Åum kiuniÄ¡ai, “IlipsitñuÅhiñaq Agaayyutim sagviġñiÄ¡aa nalunaqtuaÅanik aÅaayuqautaan qiḷaum, aglaan makunuÅa iñuÅnun sagvikkauÅitchuq. 12 Atakkii iñuk piqaqtuaq akuqtullaaÄ¡isiruq, aglaan taavruma piqaÅitchuam anniagisigaa mikiruuraqunniiñ pigikkani. 13 Una pisigiplugu uqaqtuÅa iñuÅnun atrikusautitigun: Atakkii qiñiÄ¡aluaqhutiÅ iḷisaqsritḷaitchut suli naalaÄ¡nigaluaqhutiÅ tusaatlaitchut aasiiñ kaÅiqsitḷaitḷutiÅ. 14 Aasiiñ makunuuna iñuktigun immiumaniqsuq Isaiah-m sivuniksriqutaa itnaqhuni, ‘TusaagaluaÄ¡upsi kaÅiqsiyumiñaitchusi, suli qiñiÄ¡umaaÄ¡aluaÄ¡upsi iḷitchuqsriyumiñaitchusi. 15 Atakkii makua iñuich uummatiÅich pitchiÄ¡iiḷiġñiqsut, tusaasunÄ¡itḷutiÅ supayaamik, iritiÅḷu siquplugich. Utitqiñġitchut Agaayyutmun mamitiÅiksramiknun atakkii qiñitlaitḷutiÅḷu tusaatlaitḷutiÅlu kaÅiqsitḷaitḷutiÅlu.’ Isaiah 6:9-10 16 Aglaan quvianamiurusi, atakkii irigikkasi qiñitlarut suli siutigikkasi tusaatlaplutiÅ. 17 Iḷumun uqautigipsi, iñugiaktuat sivuniksriqirit nalaunÅaruatlu Agaayyutim iñuiñ qiñiÄ¡ukkaluaÄ¡aat tamanna pakma qiñikkaqsi aglaan qiñiÅitkaat. TusaasukkaluaÄ¡aattuuq pakma tusaakkaqsi, aglaan tusaaÅitkaat. 18 “NaalaÄ¡niḷḷaksiuÅ qanuutautilaaÅa atrikusautim nautchirriqirikun. 19 Tamatkua tusraaruat uqaÅiÄ¡mik aÅaayuqautaagun Agaayyutim kaÅiqsisuÅaqatiÅ atriqaqtut nautchiaksranik kataktuanik apqutmun. Aquagun pigiitchuam aggiqhuni aattaÄ¡igai nautchirriutauruat uummataatniñ, suli piiguipkaÄ¡ai tusaakkaÅatnik. 20 Aasiiḷi akuqtuiruat uqaÅiÄ¡mik quviasuutigiplugu tusaapqauraqamitruÅ atriqaqtut nautchiaksranik kataktuanik uyaÄ¡aulamun nunamun. 21 Aglaan kaÅiḷiviksraitman akuniutlaitchuq. Tavra iÅuiḷḷiuÅiq piyuaqsiuÅiÄ¡lu tikitmata iñuich taapkua qilamik qapiqtiÄ¡aqtut. 22 Suli nautchiaksrat kataktuat akunÄ¡atnun kakitḷaÄ¡nat atrigigaat iñuk tusaaruaq uqaÅiÄ¡mik, aglaan isumaaluutit iñuuniaÅikun kinnitñiÅniaÄ¡utitlu umialgutitigun suqutiginÄ¡iÄ¡aÄ¡igaat uqaÅiq taimmaasiiñ naurisuÅaqani asianik. 23 Aglaan iñuk akuqtuiruaq nautchiaksranik nautchirriutauruanik katakhutiÅ nunagiksuamun atriqaqtuq iñuktun tusaaruatun uqaÅiÄ¡mik kaÅiqsipḷugu. Ilaa naurisuuruq asianik, iḷaÅich tallimakipiatun, iḷaÅich piÅasukipiatun, suli atlat iñuiññaq qulitun." 24 Jesus uqaÄ¡niqsuq atlamiksuli atrikusautmik, “Agaayyutim aÅaayuqautaa sagviqpan itkisiruq iñuktun nautchiiruatun mukkaaksraÄ¡iksaanik nautchiiviÅmiñun. 25 Aglaan iñuich siñiktitlugich uumiksri aggiqhuni nautchiiñiqsuq mukkaaksraÄ¡iiḷanik akunÄ¡atnun mukkaaksraÄ¡iksaat aullaqhuniasiiñ. 26 Naugaqsipmata nautchiat mukkaaksraurat nuiÅuraqmata mukkaaksraÄ¡iiḷattuuq sagviÄ¡miñiqsut. 27 Savaktit utlakamitruÅ aÅaayuqaqtiÅ apiqsruÄ¡niÄ¡aat, ‘Ataniiq, nautchiiñigiptigiñ mukkaaksraÄ¡iksaanik. Nakiñ makua mukkaaksraÄ¡iiḷat nuivat?’ 28 QaukÅiata kiuniÄ¡ai, ‘Uumiksrim savaaÄ¡igaa taamna.’ Savaktit apiqsruÄ¡niÄ¡aat, ‘Aullaquvisigut nutchugiaÄ¡lugich mukkaaksraÄ¡iiḷat?’ 29 Tavra kiuniÄ¡ai, ‘Naaga, nutchuigupsi mukkaaksraÄ¡iiḷanik taputriviaqtusi mukkaaksraÄ¡iksaanik. 30 Iluqatik naulik kipriviksramunaglaan, aasiiñ kiprivik tikitpan uqautigisigitka kipririt sivulliulugu katitqulugich mukkaaksraÄ¡iiḷat qiḷiqtaulaalugich ikipkaaqsriuÄ¡lugich, aglaan katillugich mukkaaksraÄ¡iksaat siġḷuamun.’" 31 Jesus-Åum uqautilgiññiÄ¡ai atlamik atrikusautmik itnaqhuni, “Agaayyutim aÅaayuqautaa ittuq mustard-Åum nautchiaksrauraÅatun iñuum nautchiikkaÅatun nunautmiñi. 32 MikiniqsraugaluaÅÅaÄ¡mi nautchiaksrapayaaniñ naagatarra naukami aÅiniqsrauraqtuq nautchiapayaaniñ napaaqtuÄ¡uqhuni. Aasiiñ tiÅmiuraÅi siḷam aggiqamiÅ ugluliñiqsut qisiqsiutiÅitñun." 33 Jesus-Åum uqautilgiññiÄ¡ai atlamik atrikusautmik, “Agaayyutim aÅaayuqautaa sagviqpan itkisiruq aÄ¡naq akutchipmatun puvlaksautmik mukkaaksramun iḷuturuamun puvlagataqtitlugu iluqaan qaqqiaksraq." 34 Jesus-Åum uqaÄ¡iniÄ¡ai iluqaisa sut tamatkua iñugayaanun atrikusautitigun. AtrikusautaiḷaaÄ¡uni uqatlaiññiqsuq. 35 Tavra immiumaniqsuq uqauttutauruaq sivuniksriqirikun itnaqhuni, “Atrikusautitigun uqaÄ¡isiruÅa iliÅitñun. Uqautigisigitka sutigun iriqsimaruatigun nunam aullaÄ¡niiÅÌ£haniñaglaan.” Psalm 78:2 36 Jesus-Åum aullaqtitqaaqÅugich iñuich isiÄ¡niqsuq tupiÄ¡mun. MaliÄ¡uaqtai utlautiniqsut ilaanun itnaqhutiÅ, “KaÅiqsipkallaktigut atrikusaun mukkaaksraÄ¡iiḷatigun nautchiiviÅmi." 37 Jesus-Åum kiuniÄ¡ai, “Iñuk taamna nautchiiruaq mukkaaksraÄ¡iksaanik IġñiÄ¡igaa Iñuum. 38 Nautchiivik nunauruq. MukkaaksraÄ¡iksaat tamatkuaÅurut qaitchuat iÅmiknik Agaayyutmun aÅalatquplutiÅ, mukkaaksraÄ¡iiḷatli tamatkuaÅurut qaitḷutiÅ iÅmiknik pigiitchuamun aÅalatquplutiÅ. 39 Taamna uumiksri nautchiiruaq tamatkuniÅa mukkaaksraÄ¡iiḷanik tuunÄ¡auruq. Kiprivik isugigaa nunam aasiiñ kipririt isaÄ¡ulguplutiÅ. 40 Atriḷugich mukkaaksraÄ¡iiḷat katitauruat ikipkaqÅugich ikniÄ¡mun taatnatuntuuq itkisipmiuq isukÅitpan nuna. 41 IġñiÅan Iñuum tuyuÄ¡igisigai isaÄ¡uligikkani aasiiñ katityaÄ¡lugich ukunakÅa Agaayyutim aÅaayuqautmiñiñ killuqsaqusaaÄ¡utipayaat suli iñupayaat pigiiḷiqiruat. 42 IsaÄ¡ulgich igitkisigaich ikkaularuamun uunaksautmun. Tavrani iñuich qiagisirut suli tiriquulatchiḷugich kigutitiÅ. 43 NalaunÅaruatli qaumagisirut siqiñiqtun aÅaayuqautaani aapagikkaÄ¡miÅ. Kiña siutiqaqtuaq tusaali. 44 “Agaayyutim aÅaayuqautaa sagviqpan itkisiruq akisuruaq iriqsimapmatun nautchiiviÅmi. Iñuum paqitnamiuÅ iritqikÅÌ£ugu nautchiiviÅmun; iñuk taamna quviatchakhuni tunirityaÄ¡niqsuq sulliñaurapayaaÄ¡miñik, aasiiñ tauqsiġñiÄ¡aa nautchiivik. 45 “Aasiisuli Agaayyutim aÅaayuqautaa sagviqpan itkisiruq tauqsiġñiaqtitun pakaktuatun akisuruamik suÅauraqpagiksaamik. 46 Paqitnami akisullapiaqtuamik suÅauraqpaÅmik aipḷuni tunityaqÅugich sulliñaurapayaani tauqsiqÅÌ£ugu taamna akisullapiaqtuaq suÅauraqpagiksaaq. 47 “Aasiisuli Agaayyutim aÅaayuqautaa sagviqpan itkisiruq qaaqtuutitun niÅitauruatun taÄ¡iumun aasiiñ qaaqhuni qanusipayaanik aqaluÅnik. 48 QaaÅallaanikamiÅ aqaluÅniaqtit nuqitlugu siñaanun aquvitlutiÅ avguaqsipḷugich aqaluich, nakuuruat iḷipḷugich aqaluqaÄ¡viÅmiknun aasiiñ nakuuÅitchuat igitlugich. 49 Itna itkisiruq isukÅitpan nuna. IsaÄ¡ulgich avguityaÄ¡isirut pigiitchuanik iñuÅnik akunÄ¡atniñ nalaunÅaruat iñuich 50 igitlugich ikkaularuamun uunaksautmun. Tavrani iñuich qiagisirut suli tiriquulatchiḷugich kigutitiÅ." 51 Jesus-Åum apiqsruÄ¡niÄ¡ai maliÄ¡uaqtini, “KaÅiqsivisigik sut tamatkua iluqaisa?” KiuniÄ¡aat, “Aa, kaÅiqsigivut." 52 Aasiiñ Jesus-Åum uqautiniÄ¡ai, “Aglaliqipayaaq iḷisaaqaqtuaq Agaayyutim aÅaayuqautaanik atriqaqtuq tupqum iñuanik sagviqsruiruamik suuraÄ¡miñik nutauruanik naagaqaa utuqqauruanik tugvaqsiviÅmiñiñ." 53 Jesus-Åum uqaÄ¡iÅaiqamigich tamatkua atrikusautit aullaÄ¡niqsuq tavrakÅa. 54 Tikitḷuni iñuguÄ¡viÅmiñun iḷisautiniÄ¡ai iñuich katraÄ¡viatni. Iñuich tusaaruat quviÄ¡usukhutiÅ apiqsruqtautiaqsiñiqsut avatmun, “Sumiñ una iñuk piññakpa puqiutmik suli saÅÅimik savaaqatlasipḷuni quviqnaqtuanik? 55 Uvvauna kaapintam taivruma iġñiÄ¡iÅitpauÅ? AakaÅa taimña atiqaÅitpa Mary-mik? AniqatigiÅitpagich ipkua James-lu, Joseph-lu, Simon-lu, suli Judas? 56 IluqatiÅsuli nukatchiaÅi iñuuniaqatauÅiññiqpat uvaptikni? Sumiñ una iñuk piññaÅniqpa tamatkuniÅa supayaanik?" 57 Tavra atniummatiqaÄ¡niqsut Jesus-mik. Aglaan Jesus-Åum uqautiniÄ¡ai, “Agaayyutim sivuniksriqiraa kamagikkauraqtuq nanipayaaq aglaan kamagikkauÅitḷuni iñuguÄ¡viÅmiñiḷu naagaqaa iḷamiñiḷu." 58 Tavra Jesus savaaqaÅiññiqsuq iñugiaktuanik quviqnaqtuanik atakkii iñuich tavrani ukpiqsriÅitḷutiÅ ilaanik.