Acts 13

1 UkpiqtuaÅuruat Antioch-mi iḷaqaÄ¡niqsut iñuÅnik sivuniksriqiriniglu iḷisautriñiglu itna, Barnabas-miglu, Simeon-miglu (taiyuutiliÅmik TaaqsipaÅmik), Lucius-miglu (Cyrene-miumik) Manaen-mik (iñuguqatiqaÄ¡niqsuaq Herod-mik kavanauruamik) suli Saul-mik. 2 UisauraaÄ¡niqsut tamarrumani uvlumi. Agaayupkaqtitlugich Ipqitchuam Irrutchim nipliutiniÄ¡ai, “Barnabas-lu Saul-lu piksraqtaaÄ¡isigik uvaÅnun savaaksranun tuqÅuummatigikkamnun iliÅiknun." 3 Tavra uisauraaqhutiÅ agaayuanikamiÅ argaÅmiknik patikÅugigḷu tuyuÄ¡iniÄ¡aich. 4 Ipqitchuam Irrutchim tuyuÄ¡iniÄ¡ik Barnabas-lu Saul-lu. Igliqhutik Seleucia-mun aasii tavrakÅa tiksiġñiqsuk qikiqtamun taiyuutiliÅmun Cyprus-mik. 5 IliÅik tikitñamik Salamis-mun nunaaqqiuramun Cyprus-mi quliaqtuaÄ¡niqsuk Agaayyutim uqaÅhanik Jew-Åuruat katraÄ¡viatni. John Mark-mik ikayuqtiqaÄ¡niqsuk. 6 TavrakÅa nunakuaqhutik taavrumuuna qikiqtakun tikiññiqsuq Paphos-mun. Taavrumani nalautchiñiqsuk aÅatkumik Jew-Åuruamik atiqaqtuamik Bar-Jesus-mik Hebrew-miutun [suli Elymas-mik Greek-miutun]. Ilaa nipiqaÄ¡niqsuq sivuniksriqiraunipḷuni. 7 Ilaan iḷannaÄ¡iniÄ¡aa kavanauruaq taavrumani qikiqtami, atiqaqtuaÄ¡Ä¡uuq Sergius Paulus-mik suli puqiksuaÅupluni. Taavruma kavanauruamguuq aiyugaaqtullapiaÄ¡niÄ¡ik Barnabas-lu Saul-lu tusaasukhuni Agaayyutim uqaÅhanik. 8 Aglaan taavruma aÅatkum Elymas-Åum akiḷḷiḷiqsuÄ¡niÄ¡ik taapkuak atakkii kavanauruaq ukpiqsritquÅitḷugu Christ-mik. 9 Aasiiñ Ipqitchuam Irrutchim aÅalataÄ¡igaa Saul, taggisiqaÄ¡miruaqtuuq Paul-mik. Taavruma Paul-Åum qiñiqamiuÅ naliÅiñaaqÅugu taamna aÅatkuq 10 nipliutiniÄ¡aa, “Ilvich tuunÄ¡aum atrigigaatin! Iluqaan nakuuruaq uumiginiÄ¡iñ ataramik kinnipḷugich iñuich pisaasuÅipkun. UqautigiÅaiÄ¡uÅ Agaayyutim iḷumutuuÅha sagluuqtuaÅuniḷugu. 11 Pakma Agaayyutim anasiñÅuqsaÄ¡niaÄ¡aatin. Qiñitlaisaallakkisirutin qaumamik.” TaatnaÄ¡luqaaqtuq Elymas-Åum iḷitchuqÅiÄ¡niÄ¡aa taaqtuamun matuÅhak irraÅmi. Ilaa saptaaqsiñiqsuq kisumun iñuÅmun tasiullaÅniaqupluni argaÅmigun. 12 Kavanauruam qiñiqamiuÅ taamna atuummiruaq ukpiliġñiqsuq quviÄ¡utchakhuni iḷisauttutaanik Agaayyutikun. 13 Paul-lu tuvaaqatiuniḷu Paphos-miñ tiksiġñiqsut Perga-mun Pamphylia-mi. John Mark-Åum uniÅñiÄ¡ik utiqhuni Jerusalem-mun. 14 Taapkuak Perga-miñ igliÄ¡niqsuk tikitḷutik Antioch-mun Pisidia-mi. Jew-Åuruat minÄ¡uiqsiaÄ¡viata uvluani utlautiniqsuk katraÄ¡viatnun aquvitlutikaasiiñ. 15 Moses-Åum maliÄ¡utaksraÅa suli sivuniksriqirit aglaaÅitñiñ agliqianikman katraÄ¡vium qaukÅiÅisa itnaÄ¡niÄ¡iÅik, “Aniaqatiuk, uqauttutiksraqaÄ¡uptik pitchuksaaÄ¡utmik iñuÅnun uqaqugiptigiñ iliÅitñun." 16 Paul makitnami urriqaplugich uqautiaqsiñiÄ¡ai, “Jew-ÅuqatiumaaÅ suli sumiuÅuruapayaasii taluqsriruasii Agaayyutmik! NaalaÄ¡niḷḷaksitÅa! 17 Agaayyutaata Israel-aaÄ¡miut sivulliavut piksraqtaaÄ¡inikkaÅi. Ilaan kamanaqsipkaqÅugich taimani iñuuniaÅhatni Egypt-mi. Suli Agaayyutim annisipḷugich Egypt-miñ saÅÅimigun kamanaqtuakun. 18 Suli malÄ¡ukipiani ukiuni Agaayyutim igḷutuqÅugich Israel-aaÄ¡miut iglauÅhatni suviksraiḷaami munaÄ¡iplugich. 19 Tavra iñugaaÄ¡ruich Canaan-mi piyaqquanikamigich iñuksraqtaÄ¡miñun nunaksrirrutiginiÄ¡aa. 20 Suli aquagun tamatkua sisamat tallimakipiat malÄ¡ukipiaq qulit ukiut ilaan qaitchiñiÄ¡ai sivulliuqtiksraÅitñik iñuguÄ¡niaÅhanunaglaan Samuel-Åum taivruma sivuniksriqirim. 21 Aasiiñ taapkua Jew-Åuruat umialiqaÄ¡uaqsipmata Agaayyutim qaitchiñiÄ¡ai Saul-mik iġñiÅanik Kish-Åum kiÅuviaÅiñiñ Benjamin-Åum. MalÄ¡ukipiani ukiuni atanniqsuqtigiluummaan umialiginiÄ¡aat. 22 Aglaan Agaayyutim Saul piiqÅÌ£ugu inaÅiqsinniÄ¡aa David-mun umialiguqÅuguasii taapkunuÅa. Taamna iñuk Agaayyutim itnautigimanikkaÅa sivuani, ‘Taamna David iġñiÅa Jesse-m iñuk quviasuutigigiga atuigisipḷuni pisuÅiÄ¡ikkamnik iluqaagun.’ 23 TaavrumakÅa David-Åum kiÅuviaÅiñiñ Agaayyun tikiutriruq Jesus-mik anniqsuqtiksramik Jew-Åuruanun, taatna ilaan akiqsruÅiÄ¡misun. 24 Sivuani Jesus-Åum aggiÅÌ£han John-Åumli quliaqtuaÄ¡utiniÄ¡ai iluqaisa Jew-Åuruat mumiquplugich paptaaqtillugiḷḷu. 25 Aasiiñ John naatchiyasikami savaaÄ¡miñik ilaan nipliutiniÄ¡ai, ‘KisuunasugivisitÅa? UvaÅa taivrumiÅauÅitchuÅa niÄ¡iugikkaqsi. Ilaapiaq aggiġñiaqtuq kiÅupkun. UvaÅa taivruma isigaiñi aluÄ¡utaiqsiksrauluÅaunniiñ nalliummatiÅitchuÅa.’ 26 “AniqatiumaaÅ, Abraham kiÅuviaÄ¡ikkaÅasii suli iluqasi uvani taluqsriruasii Agaayyutmik, taamna tusaayugaallautaq anniqsuÄ¡iakun tuyuuruq uvaptiknun. 27 Jew-Åuruat iñuuniaqtuat Jerusalem-mi suli sivulliuqtituummaÄ¡miÅ iḷitchuÄ¡iÅiññiÄ¡aat Jesus AnniqsuutauÅha. MinÄ¡uiqsiaÄ¡vipayaami agliqiraÄ¡igaich uqauttutiÅich sivuniksriqirit katraÄ¡viÅmikni aglaan kaÅiqsisaitḷugich. PatchisigikamitruÅ Jesus iliÅisa iḷumun atuumapkaÄ¡niÄ¡aich sivuniksriqirit uqautigikkaÅich. 28 Sumikunniiñ patchisiksraitchaluaÅÅaÄ¡miÅ agvisiksraitḷugu iÅiÄ¡niÄ¡aat Pilate tuqqutitquplugu. 29 Aasiiñ immianikmatigik supayaat Agaayyutim uqauttutai maliÄ¡uaqtaiñ atqaÄ¡niÄ¡aat kikiaktuutriviÅmiñ inillakÅuguasiiñ iḷuviÄ¡mun. 30 Aglaan Agaayyutim aÅitqiksinniÄ¡aa tuquÅiÄ¡miñ. 31 Iñugiaktuani uvluni Jesus sagviaqtuÄ¡niqsuq tamatkunuÅa igliqatmiñun Jerusalem-mun Galilee-miñ. Pakma taapkua iḷisimaraurut ilaagun iñugikkaptiknun Jew-Åuruanun. 32 Uvaguttuuq uqautigiptigiñ tusaayugaallautamik, itna, Agaayyutim akiqsruutigikkaÅa sivulliaptiknun pakma atuumapkaÄ¡niÄ¡aa uvaptiknun kiÅuviaÅuruanun aÅitqiksitnamiuÅ Jesus iñuuÅiÄ¡mun. Atakkii tugliani Psalm aglausimaruq itna, ‘Ilvich iġñiÄ¡igikpiñ, ugluvak aapaÄ¡uqtuÅa ilipnun.’ Psalm 2:7 34 Agaayyutim aÅipkaqamiuÅ Jesus tuqqutqikkumiñaiqÅÌ£ugu akiqsrupsaaÄ¡niqsuq itna, ‘AatchuqniaÄ¡ipsi ipqitchuaniglu nalupqinaitchuaniglu akiqsruutigikkamnik David-mun.’ Isaiah 55:3 35 Taatnaqhuni atlamisuli Psalm-mi David-li nipliġñiqsuq, ‘Savaktin ipqitchuaq aupkaÄ¡umiñaitkiñ.’ Psalm 16:10 36 David-guuq savautrigaluaqmiruaq Agaayyutmik iñuuÅiÄ¡miñi. Tuqupman iḷuviÄ¡niÄ¡aat piqasiutiplugu sivulliaÅiñun, timaa aasiiñ tavrani aupluni. 37 Aglaan taimña Jesus Agaayyutim aÅipkakkaÅa tuquÅiÄ¡miñ auÅaitchuq. 38 IḷauramaaÅ, iluqasi kaÅiqsiruksraurusi iḷumutuuÅiÄ¡mik quliaqtuaÄ¡ikkamnik ilipsitñun, Taavrumuuna Jesus-kun Agaayyutim natqiÅÌ£hiñaugai killuqsautisi. Kiñaunniiñ tupiksriñiaÅiÄ¡migun maliÄ¡utaksraiñik Moses-Åum nalaunÅasipkakkauyumiñaitchuq Agaayyutmi. 39 Aglaan kisupayaaq ukpiqsriruaq ilaanik nalaunÅasipkakkauruq ilaani. 40 Taatnamik qaunagititchi. AtuummiÅitchumauq ilipsitñun taipkua sivuniksriqirit itnautaat, 41 ‘AtaÅii, mitautiqaqtuasii Agaayyutmik! AtlayuaÄ¡ilugu piyaqquÄ¡niaqtusi. IñuupkaÄ¡lusi savaaqaÄ¡isiruÅa ukpiÄ¡iyumiñaisapsitñik unniiñ iñuum uqautiniaÄ¡aluaqpasi.’” Habakkuk 1:5 42 Paul-lu Barnabas-lu aniaqsipmaknik katraÄ¡viatniñ iñuich aiyugaaqtuaqsiñiÄ¡aich utitqiquplugik minÄ¡uiqsiaÄ¡vik tikitqikpan uqautipsaaÄ¡iaquplutiÅ tamarrumuuna. 43 KiÅuagun katimaÅhum iñugiaktuat Jew-Åuruat suli mumiksimaaqtuat Jew-Åuruat ukpiÄ¡usiatnun maliaqsiñiÄ¡aich Paul-lu Barnabas-lu. Aasii iliÅik pitchuksaaÄ¡niÄ¡aich ataramik tunÅavigitquplugu Agaayyutim iÅuaqqutrisaa. 44 MinÄ¡uiqsiaÄ¡vik tikitqiḷgitman iñuich iluqatiqayaq katiniqsut naalagiaqhutiÅ Agaayyutim uqaÅhanik. 45 Tavrali Jew-Åuruat qiñiqamisigiÅ iñugiakpauraqtuat siqñaliḷḷapiaqhutiÅ akikÅaqÅugich Paul-Åum uqautai uqaÄ¡niqÅuutiaqsiñiÄ¡aat. 46 Aglaan Paul-lu Barnabas-lu uqaÄ¡niqsuk taluqsraÅiḷḷapiaqhutik itna, “Agaayyutim uqaÅha sivulliulugu uqautauruksrauruq ilipsitñun Jew-Åuruanun aglaan tusaasukkumiñaitkiksi. TaatnaÅipsigun ayakkiksi iñuuÅiq AgaayyutitÅaqtauruaq. Taatnamik uniÅñiaÄ¡ipsi aullaÄ¡unuk tamatkunuÅa Jew-ÅuÅitchuanun. 47 Taatnakii Agaayyutim urriqsuÄ¡aatiguk itnaiḷipḷugu, ‘NalunaiqsaÄ¡igikpiñ qaumaruatun itquplutin Jew-ÅuÅitchuanun anniqsuquplugich iñuich suniaÅanipayaaq nunam.’” Isaiah 49:6 48 Tavra Jew-ÅuÅitchuat tusaakamitruÅ taamna quyaaqsiñiqsut Agaayyutim uqaÅhanik quviatchallapiaqhutiÅ. Aasiiñ taapkua piksraqtaaÅuruat iñuuÅiqaquplugich AgaayyutitÅaqtauruamik ukpiqsriḷiġñiqsut. 49 Uvvaguuq Agaayyutim uqaÅha siaminniqsuq napmupayaaq tamaani nunami. 50 Tavrali Jew-Åuruat akatchiñiqsut aÄ¡nanik kamagikkauruanik taluqsriruanik Agaayyutmik suli qaukÅiiñik taavrumani nunaaqqimi. PiyuaqtinniÄ¡aich Paul-lu Barnabas-lu anittitlugikaasiiñ nunamikniñ. 51 Uqqiraqtik ipsuÅniÄ¡aak qavia isigaÅmikniñ. TavrakÅaasiiñ aullaÄ¡niqsuk Iconium-mun. 52 Aglaan ukpiqtuat unisauruat Antioch-mi quviasuÅniqsut Ipqitchuam Irrutchim aÅalatlugich.