Acts 7

1 QaukÅium agaayuliqsim apiqsruÄ¡niÄ¡aa Stephen, “Tamanna iḷumutuuva ukua nipliaÅhat?" 2 Stephen kiuniÄ¡aa, “Aniqatiut suli AapaaÅuruasii, naalaÄ¡niḷḷaksiÅÅa! Agaayyun kamanaqtuaq sagviġñiqsuaq sivulliaptiknun Abraham-mun iñuuniaÄ¡ugaaqtitlugu Mesopotamia-mi sivuani aullaÅiksraÅan Haran-mi itchaqtuqhuni. 3 Nipliutiplugich itna, ‘Unigḷugu nunan suli iḷatin aullaÄ¡iñ nunamun tikirvigitqukkamnun ilipnun.’ 4 Taatnaqhuni nunaÅatniñ Chaldea-Ä¡miut aullaÄ¡niqsuq Haran-mun iñuuniaÄ¡iaqhuni. Aasii kiÅuagun Abraham-Åum aapaÅa tuquanikman tavrani Agaayyutim nuutinniÄ¡aa marrumuÅa nunamun nayukkaptiknun pakma. 5 TaatnaqtiÅhani tamaani Agaayyutim qaitchiÅitkaluaÄ¡niÄ¡aa Abraham iÅmaktillugu ilaanun tamanna nuna. Aglaan akiqsruÄ¡niÄ¡aa qaitchigisiñipḷugu pigiliutilugulu ilaanun suli kiÅuviaÅiñun, naagaunniiñ Abraham qitunÄ¡iuÅÅaan. 6 Agaayyutim nipliutiniÄ¡aa itna, ‘KiÅuviaÄ¡ikkatin iñuuniaÄ¡isirut iglaaÅulutiÅ atlami nunami. SumiuÅuruat nunurilugich savaktitaulutiÅ suli sisamani kavluutini ukiuni iÅuaqqutitchiuÅiḷḷutiÅ. 7 Aglaan anasiñÅuqsaÄ¡isigitka taapkua savaktaaÄ¡ruqaqtuat iñugikkamnik. KiÅuagun tamarruma iliÅich utiÄ¡utiÅ taivrumakÅa agaayumaaÄ¡vigiaqsiḷuÅa marrumani nunami.’ Taatna Agaayyutim uqautiniÄ¡aa. 8 Agaayyutim akiqsruutikamiuÅ Abraham tiliñiÄ¡aa nalunaitÅutchiquplugich aÅutitiÅ. Taatnaqami qiñiqtitkaa tupiksrisukhuni Agaayyutim akiqsruutaiñik ilaanun. Tavra Isaac anipman Abraham-Åum nalunaitÅutchiqmiñiÄ¡aa tallimat piÅayuatigun uvlut. Isaac-Åum nalunaitÅutchiqmiñiÄ¡aa Jacob, ilaanli piñiÄ¡ai qulit malÄ¡uk sivulliavut. 9 “Aglaan taapkua sivulliaÄ¡uqtuat killuÄ¡iniÄ¡aat nukatchiaqtiÅ Joseph tunipḷuguasii savaktauviksraÅanun Egypt-mi. Aglaan Agaayyutim nayuÄ¡niÄ¡aa 10 ikayuqÅugu iÅuiḷḷiuÄ¡viÅmiunniiñ itman. Agaayyutim nakuaÄ¡iliutipkaÄ¡aa puqiisiqÅugulu. Taatnaqhuni Pharaoh-m umialgum Egypt-mi aÅalatiÄ¡uÄ¡niÄ¡aa Joseph iluqaanun Egypt-mun suli iÅmi tupiÄ¡miñun. 11 KiÅuagun niÄ¡isuÅnaqsiñiqsuq Egypt-mi Canaan-miḷu, taatna sivulliavut niÄ¡isuksiuliqhutiÅ. 12 Aasiiñ Jacob tusaakami niqiksraqaqnipḷugu Egypt-mi ilaan sivulliavut tuyuÄ¡iqqaaÄ¡niÄ¡ai tasamuÅa. 13 IḷaÅatni tasamuÅalgitmata Joseph iḷitchuÄ¡ipkaÄ¡niqsuq iÅmiñik aniqatiumiñun, aasiiñ Pharaoh-m iḷitchuÄ¡iniÄ¡ai Joseph-Åum iḷai. 14 Joseph-Åum aapani Jacob aiyugaaÄ¡niÄ¡aa Egypt-muquplugu qitunÄ¡aqtuummaan. Taapkuaguuq iñugiaktiginiqsut piÅasukipiaq akimiamik. 15 Tavra Jacob-Åum qitunÄ¡ani nuurrutiniÄ¡ai Egypt-mun, tavraniasiiñ ilaalu sivulliavutlu tuquplutiÅ. 16 IliÅisa timiÅich iḷuviÄ¡iaqtaÄ¡niÄ¡aich Shechem-mun taivrumuÅa Abraham-Åum tauqsiaÄ¡imakkaÅanun iḷuviÄ¡viksrauplugu iÅmiknun Hamor-m kiÅuviaÅiñiñ. 17 “Tamauna Agaayyutim akiqsruutaa Abraham-mun atuumaaqsipman, kiÅuviaÅi iñugikkapta tavrani Egypt-mi iñugiaksiḷḷapiaÄ¡niqsut. 18 UmiallitqiÅñiqsut atlamik tavrani naluruamik Joseph-mik. 19 Taavruma umialgum kinniaqsiñiÄ¡ai iñuvut suli nagliksaaqtitlugich sivulliavut, nunuripḷugitunniiñ igitqataqtitlugich aniqqamiurat tuquviksraÅatnun. 20 TaatnaÅhatniguuq Moses aniñiqsuq qiñiyunaqhuni, aasiiñ aÅayuqaakkiñ qaunagiplugu piÅasuni tatqiñi. 21 IriqsimalguiqÅÌ£ugu kiÅunÄ¡ani anipkaÄ¡niÄ¡aat. Taatna Pharao-m panian tiguaqÅugu iġñiÄ¡misun pamiqsaÄ¡niÄ¡aa. 22 Ilaa iḷisaaqaÄ¡niqsuq iluqaagun Egypt-miut isumatuutaatigun, kamanaqsipḷugu uqaÅiÄ¡miñi savaamiñiḷu. 23 “Aasiiñ malÄ¡ukipiamik ukiunikkami Moses sivunniġñiqsuq takuqattaaÄ¡ukÅugich Israel-aaÄ¡miuqatiuni. 24 Tikitqammiqhuniḷu Egypt-miu aÅallaÄ¡luipman iḷaÅatnik tamatkua taatnaqhuni ikayuÄ¡iaÄ¡niÄ¡aa payyaksaqtuaq. IkayuisaÄ¡niaqhuni tuqunniÄ¡aa taamna Egypt-miu. 25 Isumapluni aniqatiumiñun kaÅiqsimanasukniaqÅugu Agaayyutmun atuÅiksrani annautriÅÌ£iksraÅagun iñuÅmiñik. Aglaan taapkua kaÅiqsimaÅiññiÄ¡aat. 26 Uvlutqikman qiñilgiññiqsuq Israel-aaÄ¡miuÅnik aÅuyaktauÅnik. Ilaan iÅuaqsisipkaÄ¡niagaqsiñiÄ¡ik itnaqÅugik, ‘Ukuqtiik, aniqatigiiksutik! Qanuqhusik iliptiknun piyuutivisik?’ 27 Aglaan iḷaqataaknik piyuutiruak piñuniÄ¡aa Moses itnaqÅugu, ‘Kisuunasugivichuvva? AÅalatchiñiaqpich atanniqsuiñiaqhutinlu uvaptiknik? 28 TuqutchuaqsiḷgitpiÅa taivrumatun Egypt-miutun tuqqutaptun ikpaksraq?’ 29 Moses-Åum tusaakamiuÅ taamna qimaÅniqsuq Egypt-miñ iñuuniagaqsipḷuniasii Midia-Ä¡miut nunaÅatni. Taapkunani malÄ¡uÅnik iġñiqaÄ¡niqsuq. 30 “MalÄ¡ukipiami ukiuÅanikman isaÄ¡ulgum sagviutiniÄ¡aa Moses ikualaraukun uqpikun iñuiḷaami qaniÅani iÄ¡Ä¡ian Sinai-m. 31 Moses-Åum qiñiqamiuÅ atlayuaÄ¡iplugu utlaÅniÄ¡aa taamna uqpik qiñimmaÄ¡iksaaÄ¡ukÅugu. Tavraasiiñ tusaaniÄ¡aa Agaayyutim uqautigikkaÅa, 32 ‘UvaÅa sivulliaqpich Abraham-Åum Isaac-Åumlu Jacob-Åumlu Agaayyutaat.’ Moses tatavraullaÅniqsuq qiñiÄ¡nianÄ¡iqÅÌ£uguunniiñ. 33 Agaayyutim nipliutiniÄ¡aa, ‘AluÄ¡utikkiñ mattakkik, taamna qikaÄ¡viiñ Agaayyutim nunagigaa. 34 Iḷumun qiñiÄ¡niÄ¡iga pigiiḷipḷuni nagliksaaqtitauÅhat iñuÅma Egypt-miittuat tusaaplugich minÄ¡uqtuÅhat, atqaqtuÅaasiiñ ikayuÄ¡iaÄ¡lugich. Pakma mauÅaÄ¡iñ, tuyuÄ¡igisigikpiñ Egypt-mun.’ 35 “Taamna taimña Moses Israel-aaÄ¡miuqataiñ ayakkaÅat itnaqÅugu, ‘Kia uvaptiknun sivulliuqtiÄ¡uqpatin atanniqsuitquplutin uvaptiknik?’ taimñauruq Agaayyutim tuyuÄ¡ikkaÅa iliÅitñun sivulliuqtaulugu anniqsuityaquplugulu, ikayuqÅugu isaÄ¡ulikun qiñikkaÅa ikualaruami uqpiÅmi. 36 Moses-Åum annisiniÄ¡ai Egypt-miñ. Iñiqtaqaqniqsuq quviqnaqtuanik suli atlayuaÄ¡naqtuanik Egypt-miḷu, Kaviqsaami TaÄ¡iumiḷu suli iñuiḷaami malÄ¡ukipiani ukiuni. 37 Taamna Moses nipliqsimaruaq Israel-aaÄ¡miunun, ‘Agaayyutim sivuniksriqirimik tuyuÄ¡isigaasi atriḷugu tuyuqaÅÅi uvamnik; taimña itkisiruq iḷapsitñiñ.’ 38 Israel-aaÄ¡miut katimaÅhatni iñuiḷaami iÄ¡Ä¡iani Sinai-m isaÄ¡ulgum uqaqatiqaÄ¡niqsuq Moses-mik, aquagunaasiiñ Moses-Åum uqautiplugich sivulliavut uqaÅiÄ¡nik akuqtuaÄ¡ikkaÅitñik Agaayyutmiñ. TaimakÅaaglaan iḷitchuÄ¡irugut qanuq iñuuniaÅiksraptiknik. 39 Sivulliapta tupigiyumaÅiññiÄ¡aat, aglaan suqutigiÅitkaat aÅalatiqaqhutiÅ kimmutmikkun utiÄ¡ukhutiÅ Egypt-mun. 40 TaatnaqhutiÅ Aaron uqautiniÄ¡aat, ‘Kiikaa, aanÄ¡urrisigut sivulliqsiksraptiknik, atakkii imña Moses annitrivut Egypt-miñ naluplugu sutilaaÅa.’ 41 IliÅich iñiqsiñiqsut aanÄ¡uamik nuÄ¡Ä¡aqtun aasiiñ tuniḷḷaqtuaqsipḷutiÅ aanÄ¡uaÄ¡miknun, quviasuutigiplugu iñiqtaÄ¡ikkaqtiÅ argaÅmiknik. 42 Taatnaqmata Agaayyutim suqutigiÅisaallaÅniÄ¡ai agaayuyumiñaqsipḷugich uvluÄ¡ianun qiḷaÅmi, aglausimaruatun makpiÄ¡aaÅatni sivuniksriqirit itnaiḷipḷugu, ‘Israel-aaÄ¡miuÅuruasii, malÄ¡ukipiami ukiumi iñuiḷaami tuniḷḷaqtuqtusi agaayuvigigaluaqnaÅa. 43 IgliÄ¡utiniÄ¡iksi panapkaaqtuummaan aanÄ¡uaq Moloch suli atriÅa uvluÄ¡iaÅan aanÄ¡uaÄ¡ikkapsi Raiphan. Tamatkuak aanÄ¡urrigigaasi iñiqtaÄ¡ikkasi putqataÄ¡vigisrukÅugich. TaatnaÄ¡usi tuyuÄ¡igisigipsi uÅataanun Babylon.’ Amos 5:25-27 44 “Sivulliapta iñuiḷaami igliÄ¡utiniÄ¡aat panapkaaq. Taavrumuuna Agaayyun nayuutiruq akunÄ¡atni. Moses-Åum iñiqtaÄ¡ikkaÅa Agaayyutim pigisukkaÅatun, tuvraqÅugu iḷiktiÄ¡un iÅmi iḷisauttusiaÅatun. 45 KiÅuvatigun sivulliapta akuqtuqÅugu taamna panapkaaq sivulliamikniñ igliÄ¡utiniÄ¡aat akiqsruutauruamun nunamun. Joshua-mlu iliÅisalu tigusiaÄ¡isaaqsiñiÄ¡aat nuna taipkunakÅa iñuÅniñ Agaayyutim uÅutaÅiñiñ, tavruÅaasii panapkaaq nappaqÅugu David-Åum aÅalatiÄ¡uÅhanunaglaan. 46 Agaayyutim David nakuaÄ¡iginiÄ¡aa. Aasiiñ David-Åum iÅiÄ¡niÄ¡aa Agaayyun nappaitḷasipḷuni tupiÄ¡mik ilaanun. 47 Kiisaimmaguuq Solomon nappaiñiqpuq taavrumiÅa tupiÄ¡mik, agaayyuvikpaÅmik. 48 Aglaan Agaayyun qutchiÅñiqsraqtuaq irviqaÅitkaluaqtuq tupiÄ¡mik iñuich nappakkaÅatnik, nipliqmatun Isaiah-m sivuniksriqirim itnaiḷipḷugu, 49 ‘Agaayyun nipliqsuq, Qiḷak atanÄ¡uvigigiga aasii nuna tutmaÄ¡vigiplugu. Qanutchimikmi tupiÄ¡mik nappaiñayaqpisi uvamnun? Sumimi minÄ¡uiqsiaÄ¡viqaÄ¡isivik? 50 Iḷumun iñiqtaÄ¡imakkaÄ¡a supayaaq tamanna.’ Isaiah 66:1-2 51 “Taipkunatitun pitchiÄ¡iiḷaurusi tiggakhusiḷu. TusaasuÅitmiusi Agaayyutim uqaÅhanik naagasuli ukpiksrisuÅitmipḷusiunniiñ. Sivulliapsitun ilipsipsuuq ataramik akiḷḷiḷiqsuirusi Ipqitchuamik Irrutchimik. 52 Sivuniksriqiripayaat sivulliapsi nagliksaaqtinniÄ¡aat, tuqqutlugich Agaayyutim uqqiraqtaiñik uqaqtuanik iÅiḷġaan aggiÅÌ£iksraÅagun Agaayyutim nalaunÅaruaq savaktiksraÅa. Pakma ilipsi aatchuutigigiksi tuqqutluguasii. 53 Ilipsi akuqtuigaluaqhusi maliÄ¡utaksraq tumigiplugu isaÄ¡uliÅñi Agaayyutim qaisaÅanik naagasuli tupigiÅitkiksi." 54 Iḷauruat uqaqsittaaqtitchirit naalaÄ¡niÅÌ£iÄ¡mikni Stephen-mun qinnallapiaÄ¡niqsut. QinnakpaitḷutiÅ iÅmiknununniiñ aÅalalguiḷiñiqsut. 55 Aglaan Stephen Ipqitchuam Irrutchim aÅalatlugu aaÄ¡luqhuni Agaayyutim qaumanÄ¡a qiñiÄ¡niÄ¡aa suli Jesus qikaqÅugu Agaayyutim taliqpiani. 56 Nipliġñiqsuq, “AtaÅii, qiñiÄ¡iga qiḷak aÅmaqÅugu suli IġñiÅa Iñuum qikaqÅugu Agaayyutim taliqpiani." 57 Tamatkua qulliÅich niprallaÅniqsut umikÅugich siuttatiÅ argaÅmiknik. IluqaÄ¡miÅ pitchaqÅugich 58 aasiiñ nunaaqqimiñ anitnamitruÅ miḷuqtuÄ¡ataÄ¡niÄ¡aat uyaÄ¡aÅnik. Iḷisimariksraqtaat mattaÄ¡niÄ¡aich quppiÄ¡aatiÅ iḷipḷugich nukatpiamun atiligaamun Saul-mik qaunagitquplugich. 59 IliÅitñun miḷuqtuqtitluni Stephen agaayuniqsuq, “Ataniiq Jesus! AniÄ¡niÄ¡a piuÅ!" 60 Sitquqami niplianiqsuq, “Ataniiq! Taavrumuuna killuqsaÅhatigun anasiñÅuqsaqnagich.” Taatnaanikami tuquniqsuq.