Matthew 5

1 Jesus-Åum qiñiqamigich iñugiallapiaqtuat mayuÄ¡niqsuq qimiÄ¡aamun, aquvitluniasii. MaliÄ¡uaqtai Jesus-muÅniqsut. 2 Ilaan iḷisautiaqsiñiÄ¡ai nipliqhuni, 3 Quvianamiurut tamatkua iḷitchuqsriruat inuqsraÅiÄ¡miknik irrutchikun, atakkii Agaayyutim aÅaayuqautaa pigigaat. 4 Quvianamiurut tamatkua kiÅuvÄ¡uruat, atakkii Agaayyutim arakkisigai. 5 Quvianamiurut tamatkua piisaaÅitchuat, atakkii nunapayaaq pigigisigaat. 6 Quvianamiurut tamatkua kimmutiqaqtuat nalaunÅaruaÅiÄ¡mik, atakkii Agaayyutim pisuiqsimaaqtitkisigai. 7 Quvianamiurut tamatkua nagliktauruat, atakkii Agaayyutim nagliktuÄ¡isipmigai. 8 Quvianamiurut tamatkua uummatiqaqtuat ipqitchuamik, atakkii qiñiÄ¡isigaat Agaayyun. 9 Quvianamiurut tamatkua tutqiutiqaqtitchiruat akunÄ¡atni iñuich, atakkii Agaayyutim taiguutiqaÄ¡isigai qitunÄ¡aÄ¡miñik. 10 Quvianamiurut tamatkua piyuaqsiuruat piqutigiplugu nalaunÅaruaÅiq, atakkii Agaayyutim aÅaayuqautaa pigigaat. 11 Quvianamiurusi piiÅiḷaqsruutigikpasi suli piyuaÄ¡usi suli niplialutiÅ qanusipayaanik pigiitchuanik ilipsigun sagluturuaÄ¡ilusi pisigilugu maliÄ¡uaqtauÅiqsi uvamnun. 12 QuviatchapiaÄ¡ataÄ¡itchi atakkii kamanaqtuq akiḷiusiaksraqsi ittuaq qiḷaÅmi. Taatnatuntuuq piyuaqsiupmiñiqsut taipkua sivuniksriqirit sivupsitñi iñuuniaqtuat. 13 “Ilipsi taÄ¡iuÄ¡igaasi nunam. TaÄ¡iuq taÄ¡iuÄ¡niiÄ¡umi qanuÄ¡uni taÄ¡iuÄ¡niḷitqikkisiva? AtuÄ¡umiñaiqsuq aglaan igitaksraÄ¡uÅhiñaqtuq tutmiÄ¡aÄ¡uqhuni iñuÅnun. 14 NaniÄ¡igaasi nunam. Nunaaqqiq nappakkauruaq qimiÄ¡aamun iriqsimatlaitchuq. 15 Kisupayaam ikitnamiuÅ naniq iḷitḷaitkaa ataanun utkusium aglaan naniqaÄ¡viÅmun qaummatautlasipḷugu tupqum iḷuani ittuapayaanun. 16 Taatnatun qaumapkaqsigik nannisi sivuÄ¡aatni iñuich. Tautukkumagaat savaallautaqsi, aasiiñ kamaksruaqsiḷugu aapari ittuaq qiḷaÅmi. 17 “Isumanasi aggiġñiḷuÅa piyaqquÄ¡iaÄ¡lugich maliÄ¡utaksraÅi Moses-Åum naagaqaa iḷisauttutiÅich sivuniksriqirit. AggiÅitchuÅa piyaqquÄ¡iaÄ¡lugich aglaan taÅiÄ¡iaÄ¡lugich. 18 Uqautigipsi, Qiḷaglu nunalu piiÄ¡umiñaitchuk aglausimaruapayaaq maliÄ¡utaksrani immiumagaluaqnagu. 19 Kiñapayaaq navguiruaq kamanaiññiqsrallapiaÅatnik tillisit aasiiñ iḷisautripḷuni atlanik iñuÅnik taatnaquplugich, taamna iñuk kamanaiññiqsrauniaqtuq ukunakÅa iñuÅniñ Agaayyutim aÅaayuqautaani. Aglaan kiñapayaaq kamaksriruaq tillisiñik iḷisautripḷuniasiiñ atlanik taatnaquplugich, taamna iñuk taiguutiqaÄ¡isiruq kamanaqtuamik ukunakÅa iñuÅniñ Agaayyutim aÅaayuqautaani. 20 Uvva uqautigipsi, NalaunÅaruaÅiqsi nakuutluÅitpan iñuuniaÄ¡usiatniñ aglaliqirit suli Pharisee-Åuruat suuramikunniiñ isiÄ¡umiñaitchusi aÅaayuqautaanun Agaayyutim. 21 “Tusaamarusi uqautauruamik iñuÅnun iÅiḷġaan, ‘IñuaÄ¡niaqnak’. Kiñapayaaq iñuaqtuaq tikiutraugisiruq atanniiviÅmun. 22 Aglaan uqautigipsi, Kiñapayaaq qinnautriruaq aniqatmiñik tikiutraugisiruq atanniiviÅmun, suli kiñapayaaq nipliraqtuaq aniqatmiñun suksrauÅiññipḷugu tikiutraugisiruq uqaqsittaaÄ¡viÅmun, suli kiñapayaaq nipliraqtuaq aniqatmiñun kinnaunipḷugu tikiutraugisiruq ikniÅanun anasiñÅuqsaÄ¡vium. 23 Taatnamik, aatchuityaÄ¡niÄ¡uvich aatchuutiksraqnik Agaayyutmun tuniḷḷaqtuÄ¡viÅmi itqaÄ¡luguasiiñ aniqatvich sua-tasamma akikÅautaa ilipnun, 24 uniḷḷugu aatchuutiksrautin sivuÄ¡aanun tuniḷḷaqtuÄ¡vium aasiiñ iÅuaqsityaqqaaÄ¡lugu taimña akiÅautaa aniqatiupnun, aasiiḷi utiÄ¡utin aatchuutigityaÄ¡lugu aatchuutiksrautin. 25 AkiḷḷiÄ¡ikkaqpich uqaqsittaaÄ¡viÅmuutiniaqpatin iḷauraaÄ¡iliutiyumagiñ qilamik piqatigiÅÅaan apqutmi. AatchuutigiviaÄ¡aatin atanniqsuqtimun, aasiiñ atanniqsuqtim qaiḷḷutin qaunaksrimun isiqtautqulutin. 26 Uqautigikpiñ, Aniyumiñaipiaqtutin kisianik akiḷiiguvich akiqsruutipnik ilaanun. 27 “Tusaamarusi itna uqaqsimaruamik, ‘AtlatuÄ¡niaqnak.’ 28 Aglaan uqautigipsi, Kiñapayaaq qiñiqtuaq aÄ¡namik ikÅÌ£igiplugu atlatuaniktuq isumamiñi. 29 Taliqpium irivich killuqsaqtitpatin piiġḷugu igirruÅ. NakuutluÅniaqtuq piyaqquÄ¡upku iḷaviñġa timivich uumakÅa iluqaan timivich igitauÅiksraÅaniñ anasiñÅuqsaÄ¡viÅmun. 30 Suli taliqpium argakpich killuqsaqtitpatin kipilugu igirruÅ. NakuutluÅniaqtuq piyaqquÄ¡upku argaÅhiñan uumakÅa iluqaan timivich aullaÅiksraÅaniñ anasiñÅuqsaÄ¡viÅmun. 31 “Uqaqsimaruqsuli, Kisupayaam avitkumiuÅ nuliani qaitchiḷiuÅ aglaamik nalupqinaiÄ¡utinik avinnikun. 32 Aglaan uqautigipsi, AÅutim nuliani tuniqsimagaluaÅÅaan ilaanun avitkumiuÅ atlatuqtitkaa. Taamna avittuaq patchisauruq. Suli aÅun nuliaqtuaq avittuamik atlatuqmiuq. 33 “Tusaasimagiksisuli itna uqautaumaruaq iñugikkaptiknun iÅiḷġaan, AkiqsruqtaÄ¡uvich naviÅñiaqnagu aglaan atuumayumagiñ akiqsruutigikkan iñuÅnun AtanÄ¡um sivuÄ¡aani. 34 Aglaan uqautigipsi, Sumiunniiñ akiqsruÄ¡umiñaitchusi qiḷakun atakkii qiḷak Agaayyutim aquppiutaÄ¡igaa, 35 naagalu nunakun atakkii iñiqtuiqsiaqvigigaa isigaÅmiñun, naagalu Jerusalem-kun atakkii nunaaqqiÄ¡igaa kamanaqtuam umialgum. 36 Naagaqaa akiqsruÄ¡umiñaitchutin niaqupkun, atakkii atausiq nuyaq qatiqsipkaÄ¡umiñaitkiñ unniiñ taaqsipkaÄ¡lugu. 37 Taatnamik, aÅiÄ¡niaÄ¡uvich aÅillapiaÄ¡umuutin suli naagaaÄ¡niaÄ¡uvich naagaallapiaÄ¡utin, atakkii supayaam uqaÅhum iḷḷatauruam tamatkuÅnuÅa pigiitchuamitÅaqtauruq. 38 “Tusaamagiksi uqauttutauruaq, ‘Iri akisautiqaÄ¡li irimik, kiguttuuq kigutmun.’ 39 Aglaan uqautigipsi, AkisaqtuÄ¡niaqnagu iñuum pimaqÅuktaqpatin. Kisupayaam isaksaqpatin taliqpiagun iqsraqpich alaÄ¡umagiñ igḷuanik iqsraqpich. 40 Kisupayaam akiḷiipkaÄ¡niaqpatin atnuÄ¡aapnik uqaqsittaaÄ¡viÅmi pipkaÄ¡umagiñ quppiÄ¡aan. 41 Suli aÅuyaktim nunuriḷusi saagaqtitpasi natmaÅmiknik atautchimik mile-lamik saagautiyumagiñ malÄ¡uÅnik mile-laaknik. 42 Iñuum iÅiqpatin sumik-tasamma qaitchumagiñ ilaanun. Suli iñuk atugaksraÄ¡ukpan itigautipkaÄ¡niaqnagu. 43 “Tusaamagiksi itna uqaqsimaruaq, ‘Piqpagiyumagisi iñuuniaqatiusi aasiiñ uumigilugich uumiksrigikkasi.’ 44 Aglaan uqautigipsi, Piqpagiyumagisi uumiksrigikkasi suli agaayutilugich tamatkua piyuaqtigikkasi. 45 TaatnaÄ¡upsi qiñiqtitkiksi iñuÅnun iÅuaqqun atripḷugu aapari qiḷaÅmi ittuaq, atakkii siqiñini siqiññaaÄ¡iksitkaa pigiitchuanunlu nakuuruanunlu suli sialuktitlugu nalaunÅaruanunlu nalaunÅaitchuanunlu. 46 Piqpagigupsigik kisiitñik tamatkua piqpaksrigikkasi, suvaata akiññaktaaqaÄ¡niaqpisi Agaayyutmiñ? Taatnatun tax-siliqirit pitḷapmiut. 47 Suli paÄ¡lagupsigik kisiitñik aniqatiusi, savaaqaÄ¡niqpisi pitḷukhusi atlaniñ? Taatnatuntuuq tax-siliqirit pitḷapmiut. 48 Taatnamik nalaunÅaruksraurusi atriḷugu aapagikkaqsi qiḷaÅmi nalaunÅallapiaqtuaq."